آینده‌پژوهی نقش شهرهای جدید در ایجاد تعادل ساختار فضایی- کالبدی کلانشهرها با رویکرد و سیاست‌های آمایش سرزمینی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری شهرسازی اسلامی،دانشکده معماری و شهرسازی،دانشگاه هنر اصفهان ،اصفهان،ایران

2 ،دانشیار،گروه شهرسازی،دانشکده معماری و شهرسازی،دانشگاه هنر اصفهان ،اصفهان، ایران،

3 استاد،گروه شهرسازی،پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران،تهران،ایران

4 استادیار،گروه شهرسازی،پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران،تهران،ایران

10.30507/jmsp.2021.108218

چکیده

دستیابی به تعادل‌های منطقه‌ای متناسب با قابلیت‌ها و توان‌های هر منطقه‌ای یکی از سیاست‌های مصوب آمایش سرزمینی است، براین اساس سیاست احداث شهرهای جدید ، جهت پراکنش مطلوب و متعادل جمعیت در کشور، برنامه ریزی و اجرا گردید.هدف اصلی این مقاله بررسی نقش شهرهای جدید در ایجاد تعادل ساختار فضایی-کالبدی حال و آینده منطقه کلانشهری تهران به عنوان جامعه آماری می‌باشد و مهم‌ترین مسائلی که در مقاله مطرح می شود این است که آیا احداث شهرهای جدید در اطراف کلانشهر تهران بر جذب سرریز جمعیت و توسعه متعادل منطقه اثربخش بوده است؟ بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که به جز شهر جدید اندیشه در کلانشهر تهران (با تحقق بیش از 75درصد جمعیت پیش‌بینی‌شده) سایر شهرهای جدید در اطراف تهران در جذب جمعیت با مشکلاتی عدیده‌ای مواجه و چندان موفق عمل نکرده‌اند. در این پژوهش از روش رتبه- ‌اندازه جهت شناسایی چگونگی اثرگذاری شهرهای جدید بر ساختار فضایی-کالبدی منطقه کلانشهری تهران استفاده شده است و به کمک نرم‌افزار MicMac سناریوهای توسعه سازمان فضایی و تعیین جایگاه شهرهای جدید انجام شده است. نتایج بررسی‌های انجام‌شده نیز نشان از عدم اثرگذاری شهرهای جدید بر تعادل ساختار فضایی- کالبدی منطقه کلانشهری تهران دارد و این شهرها نیز نتوانسته‌اند در جذب جمعیت منطقه، تاثیر آنچنانی داشته باشند به طوریکه در فاصله سال‌های 95-1365 تنها حدود 359,029 نفر برابر با 4/2 درصد از جمعیت منطقه را به خود اختصاص داده است که باتوجه به حجم سرمایه‌گذاری مقدار بسیار پایینی است و براین اساس ارائه راهکارها و سیاست‌های جدید به منظور بهبود روند موجود لازم به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Futures Study of the role of NewTowns in Establishing of the Balance of Physical Space Struture in Metropolitans with Land Survey Approach and policies

نویسندگان [English]

  • Mostafa Javaheri Taghados 1
  • mahin nastaran 2
  • esfandiar zebardast 3
  • meysam basirat 4
1 PHD candidate in urban planning، Art University of Isfahan، Isfahan،Iran
2 ،PHD in Geography and Urban Planning،Associate Professor،Faculty of architecture and urban planning. Art University of Isfahan, Isfahan,Iran
3 PHD in Urban Planning،Professor، School of Urban and Regional Planning،College of Fine Arts ،University of Tehran,Tehran. Iran
4 PHD in Urban Planning.Assistant Professor ، School of Urban and Regional Planning،College of Fine Arts ،,University of Tehran,Tehran. Iran
چکیده [English]

Achieving a regional balance which is compatible with each regions’s capabilities and potentials is one the policies of already approved land survey polices. Accordingly, the policy of consctruting new cities has been planned and implemented due to efficient and balanced distribution of population. The main objective of the research is to analyze the role of new cities in balancing the present and future physical space structure of Tehran metropolican area and to address the question of whether construction of new cities in Tehran neighborhood has been effective in attracting the suplus of population and developing a balanced area. The findings suggest that except for the the new city of Andisheh in Tehran metropolis (with realization of more than 75 percent of predicted population), other new cities have failed to attract the population or confronted major problems. In the study, the rank-size distribution method was adopted to identify the impact of new cities on physical space structure of Tehran metropolitan and the MicMac software was used to develop scenarios of spatial organizition development and the positioning of new cities. The results show that the new cities have no effects on the balance of physical space structure of Tehran metropolitan area and these new cities have failed to make significant impact of attracting poulation of the area with only a slight number, around 359,029 people ( 2.4 % of the area’s population ) in a 30-year period from 1987 to 2017.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Physical space structure
  • Metropolitan Area
  • Future Study
  • New Cities
  1. ابراهیم زاده، عیسی و نگهبان مروی، محمد (1383). تحلیلی بر شهرنشینی و جایگاه شهرهای جدید در ایران، فصل­نامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 75،؛
  2. استروفسکی، واتسلاف (1378)، شهرسازی معاصر از نخستین سرچشمه­ها تا منشور آتن، ترجمه لادن اعتضادی، تهران، مرکز نشر انتشارات دانشگاهی؛
  3. اسفندیاری، منصور (1373)، شهرهای جدید و افزایش قابلیت شهرهای کنونی، مجموعه مقالات "شهرهای جدید، فرهنگی جدید در شهرنشینی (جلد دوم)"، اصفهان، انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید چاپ اول؛
  4. اعتماد، گیتی (1384)، ارزیابی روند برنامه­ریزی. اجرا و مدیریت شهر جدید هشتگرد. (میزان دستیابی به اهداف ایجاد)؛
  5. امکو ایران (1375)، طرح و توسعه عمران شهر جدید پرند، وزارت مسکن و شهرسازی، شورای عالی شهرسازی و معماری، تهران؛
  6. پورمحمدی، مهدی (1383)، مبانی و روشهای برنامه ریزی شهری، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی(سمت)، تهران؛
  7. حلاجیان، ابراهیم؛ امین­شاد، علی (1394)، شناسایی و تدوین استراتژی­های موثر مدیریت استراتژیک توسعه شهری شهرستان رامسر، مدیریت شهری، 40؛
  8. خانی، مریم (1390)، ارزیابی میزان موفقیت شهرهای جدید در توسعه منفصل مادرشهر تهران (نمونه موردی شهر جدید پرند)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: غلامرضا کاظمیان، استاد مشاور: غلامرضا لطیفی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی؛
  9. ربانی، طاها (1391)، کاربرد رویکرد آینده­پژوهی و تفکر راهبردی در برنامه­ریزی توسعه شهری- مطالعه موردی: شهر بانه، پایان­نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران؛
  10. رفیعی، مینو (1374)، مسکن و درآمد در تهران (گذشته، حال و آینده)، تهران، مرکز تحقیقات شهرسازی و معماری ایران؛
  11. رفیعیان، مجتبی و محمودی، مهران (1393)، ارزیابی الگوی مکان­گزینی شهرهای جدید منطقه شهری تهران با استفاده از روش ارزیابی چند متغیره، نشریه جغرافیا و توسعه، شماره 36، 122-109؛
  12. رهنمایی، محمدتقی؛ کلانتری­خلیل­آباد، حسین (1390)، شهرهای جدید به عنوان بخشی از مداخلات دولت در شهرنشینی؛
  13. رئیس‌دانا، فریبرز (1371)، رابطه انسان شهر (در بررسی شهر جدید پولادشهر)، مجموعه مقالات تو معماری را ترسیم می‌کنی ولی من آن را می‌سازم، مرکز نشر سمر؛
  14. رئیس‌دانا، فریبرز (1380)، بررسی‌های کاربردی توسعه و اقتصاد ایران، توسعه بخش و فن‌شناسی، جلد دوم، تهران، نشر چشمه؛
  15. زبر دست، اسفندیار، (1383)، اندازه شهر، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و معماری وزارت مسکن؛
  16. زبردست، اسفندیار و جهانشاهلو، لعلا (1386)، بررسی عملکرد شهر جدید هشتگرد در جذب سرریز جمعیت، نشریه جغرافیا و توسعه، شماره 10، صص 22-5؛
  17. زبردست، اسفندیار (1382)، ارزیابی روشهای تعیین سلسله مراتب و سطح بندی سکونتگاه ها در رویکرد عملکردهای شهری در توسعه روستایی، فصلنامه هنرهای زیبا، شماره 13، بهار 1382، تهران؛
  18. زیاری، کرامت­الله (1386)، اصول و روش­های برنامه­ریزی منطقه­ای، یزد، دانشگاه یزد؛
  19. زیاری، کرامت الله (1387)، برنامه­ریزی شهرهای جدید، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
  20. شاه‌آبادی، اکبر (1375)، جامعه‌شناسی شهرهای جدید (نقدی بر پدیده شهرهای جدید در ایران)، فصلنامه جمعیت، شماره17؛
  21. شرکت عمران شهرهای جدید (1371)، شهرهای جدید ایران؛
  22. شهابیان، پویان (1383)، مجموعه مصوبات شواری عالی شهرسازی و معماری ایران از سال 1370 تا 1379، شرکت طرح و نشر پیام سیما؛
  23. صرافی، مظفر (1377)، مبانی برنامه ریزی توسعه منطقه ای، دفتر آمایش و برنامه ریزی منطقه ای سازمان برنامه و بودجه، تهران؛
  24. ضمیری، محمدرضا؛ نسترن، مهین و محمدزاده تیتکانلو، حمیده (1392)، تحلیلی بر شکل و روند توسعه فضایی و کالبدی شهر بجنورد در دهه 1380 (با استفاده از آنتروپی شانون، ضریب موران و ضریب گری)، نشریه آمایش محیط، دوره6، شماه23، صص168-180؛
  25. قربانی، رسول (1376)، ارزیابی عوامل مؤثر بر جمعیت­پذیری شهر جدید سهند؛ مجموعه مقالات ارائه‌شده در سمینار شهرهای جدید، اصفهان، تهران: شرکت عمران شهرهای جدید؛
  26. قرخلو، مهدی و پناهنده­خواه، موسی (1388)، ارزیابی عملکرد شهرهای جدید در جذب جمعیت کلان‌شهرها مطالعه موردی: شهرهای جدید اطراف تهران؛ مجله پژوهش های جغرافیای انسانی، شماره 67؛
  27. مالیس، پیتر (1353)، برنامه‌ریزی فیزیکی برای توسعه شهرهای جدید، ترجمه اصغر ارجمندنیا، نشریه هنرهای زیبا دانشگاه تهران، شماره 112؛
  28. مرکز آمار ایران، سرشماری نفوس و مسکن، 97-1335؛
  29. مرلین؛ پی‌یر (1385)، "شهرهای جدید انگلیس و شهرهای جدید فرانسه از اندیشه تا تحقق"، ترجمة واحد ترجمه نشر معانی، مجموعة مقالات: تجارب ایجاد شهرهای جدید در ایران و جهان، کتاب اول، انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید؛
  30. نسترن، مهین (1380) تحلیل و سنجش درجه تمرکز و پراکنش شاخص‌های بهداشتی- درمانی شهر اصفهان، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی اصفهان (مطالعات و پژوهش‌های دانشکده ادبیات و علوم)، شماره27-26، صص145-162؛
  31. نسترن، مهین؛ ابوالحسنی، فرحناز و بختیاری، نرجس (1394)، پراکنش فضایی شاخص‌های توسعه در شهرستان‌های ایران با استفاده از رتبه‌بندی ترکیبی، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره5، شماره17، صص1-17؛
  32. نسترن، مهین؛ فتاحی، سارا (1388)، سطح‌بندی شهرستان‌های استان گلستان از نظر شاخص‌های توسعه‌یافتگی با استفاده از روش تحلیل عاملی، نشریه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال اول، شماره1؛
  33. وارثی، حمیدرضا؛ علی‌زاده، جابر و صالحی، مریم (1391)، تحلیل و ارزیابی احساس هویت ساکنین در شهرهای جدید (نمونه موردی: شهر جدید فولاد شهر)، نشریه برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، دوره1، شماره3؛
  34. هیراسکار، جی.کی (1376)، درآمدی بر مبانی برنامه­ریزی شهری، ترجمه محمد سلیمانی و احمدرضا بکائی­فرد، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی؛

یاران، علی و محمدی‌خوشبین، حامد (1391)، بررسی خودکفایی در شهرهای جدید مقایسه تجربه ایران (شهر جدید هشتگرد) و کره‌جنوبی، نشریه معماری و شهرسازی ایران، دوره3، شماره4؛