کانال‌های اثرگذاری درآمدهای نفتی بر رشد اقتصادی ایران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه آیت ا.. بروجردی

2 کارشناسی ارشد علوم اقتصادی، دانشگاه علامه طباطبایی،تهران،ایران

10.30507/jmsp.2018.68825

چکیده

فرضیه نفرین منابع از پیچیده‌ترین تئوری‌هایی است که مبتنی براندیشه روش‌شناسی علم ابطال‌گرایی پوپر درعلم اقتصاد مطرح شده است و اقتصادانان مدل‌های مختلی به منظور آزمون این فرضیه طراحی نمودند. اما تجربیات متناقض در کشورهای مختلف مانع از تبدیل این فرضیه به قانون وحتی تئوری را نداد. هدف این پژوهش، ارزیابی کانال‌های اثرگذاری درآمدهای نفتی بر رشد اقتصادی ایران طی دوره‌‌ی 1357 تا 1395 با استفاده از مدل ساکس و وارنر است. نتایج نشان داد که درآمدهای نفتی به تنهایی برای رشد اقتصادی مضر نیستند و اثر مستقیم مثبتی بر رشد اقتصادی ایران دارند. اما هنگامی که طبق مدل پیشنهادی ساکس و وارنر متغیرهای توضیحی دیگر مانند سرمایه‌گذاری فیزیکی، درجه‌ی باز بودن اقتصاد، رابطه‌ی مبادله و سرمایه انسانی به عنوان کانال‌های اثرگذاری وارد مدل می‌شود، به دلیل اثر درآمدهای نفتی بر این متغیرها و سپس اثرگذاری منفی غیرمستقیم بر رشد اقتصادی، اثر کل درآمدهای نفتی بر رشد به شدت کاهش یافته و بسیار کم‌تر از مقدار اولیه می‌شود. هم‌چنین نتایج نشان داد که افزایش سرمایه‌گذاری فیزیکی، درجه‌ی باز بودن اقتصاد و ارتقای سرمایه انسانی، تأثیر مثبت و افزایش رابطه‌ی مبادله تأثیر منفی بررشد اقتصادی ایران دارد. علاوه بر این میزان اهمیت و نوع اثرگذاری هر کانال بر رشد اقتصادی مشخص گردید و مشاهده شد که به جز کانال سرمایه انسانی، اثر غیرمستقیم درآمدهای نفتی بر رشد اقتصادی ایران از هر کانال منفی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Transmission Channels of Oil Revenues on Economic Growth of Iran

نویسندگان [English]

  • seyyed parviz jalili kamju 1
  • hamid safarian 2
1 Assistance Professor of Economics, Ayatollah Boroujerdi University
2 MA in Economics, AllameTabatabai University
چکیده [English]

Resource curse hypothesis is one of the most complex theories, which is based on Popper's fictitious science methodology in economics and economists designed different models to test this hypothesis. But the contradictory experiences in different countries did not prevent the hypothesis from becoming a law and even a theory. The purpose of this study was to evaluate the effects of oil revenues channels on Iran's economic growth during 1979-1959 using the Sakhs and Warner model. The results showed that oil revenues alone are not detrimental to economic growth and have a direct positive effect on Iran's economic growth. But when according to Sachs and Warner's proposed model, other explanatory variables such as physical investment, the degree of openness of the economy, the relationship of exchange and human capital are introduced into the channels of influence, due to the effect of oil revenues onthese variables and then the indirect negative impact on economic growth, The effect oftotal oil revenues on growth is sharply reduced and much less than the initial value. The result also showed that the increase ofphysical investment, the degree of openness of the economy and the promotion of human capital, has a positive effect and increasing the exchange relationship has a negative effect on Iran's economic growth. In addition, the significance andtype of effect of each channel on economic growth was determined and it was observed that except for the human capital channel, the indirect effect of oil revenues on Iran's economic growth from each channel was negative.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Oil Revenues"
  • "Economic Growth"
  • "Transmission Channels"
  • "Resource Curse Hypothesis"
  1. بهرامی، جاوید و نصیری، سمیرا (1390)، «شوک نفتی و بیماری هلندی؛ بررسی موردی ایران»، پژوهش‌های اقتصادی ایران، شماره 48، صص 25-54.
  2. جهادی، محبوبه و علمی، زهرا (میلا) (1390)، «تکانه‌های قیمت نفت و رشد اقتصادی (شواهدی از کشورهای عضو اوپک)»، پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، شماره 2، صص11-40.
  3. خیرخواهان، جعفر (1382)، « رونق نفتی، افزونه جویی و نقش نهادها (ارزیابی موردی ایران و نروژ) »، پایان نامه‌ی دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی (ره).
  4. رضایی محمد ؛ یاوریکاظم؛ عزتی مرتضی؛ اعتصامی منصور (1394). بررسی اثر وفور منابع طبیعی (نفت و گاز) بر سرکوب مالی و رشد اقتصادی از کانال اثرگذاری بر توزیع درآمد، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، دوره 4، شماره 14، ص. 89-122.
  5. رحمانی تیمور و گلستانی ماندانا (1388)، «تحلیلی از نفرین منابع نفتی و رانت‌جویی بر توزیع درآمد در کشورهای منتخب نفت خیز»، تحقیقات اقتصادی، شماره 89، صص57-86.
  6. سالاریان، محمد (1387)، « تأثیر درآمدهای نفتی بر رشد اقتصادی کشورهای صادرکننده‌ی نفت از دیدگاه بلای منابع طبیعی »، پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشگاه بوعلی سینا.
  7. سامتی، مرتضی (1386)، « اثر منابع طبیعی بر اقتصاد کشورهای اوپک و چند کشور منتخب »، فصلنامه علمی- پژوهشی جستارهای اقتصادی، شماره‌ی هفتم.
  8. سلسله گزارش های ارزیابی موضوع فساد (1387)، « فساد، مردم سالاری و رشد اقتصادی »، ترجمۀ رضا قشلاقی، موسسه ی پژوهشاتی تدبیر اقتصاد، شماره 2.
  9. کریم­زاده، مصطفی، نصرالهی، خدیجه، صمدی، سعید، دلالی اصفهانی، رحیم و فخار، مجید (1388)، «بررسی بیماری هلندی در اقتصاد ایران: تاثیرگذاری رابطه مبادله بر ساختار سرمایه‌گذاری»، فصلنامه اقتصاد مقداری (فصلنامه بررسیهای اقتصادی)، سال ششم، شماره 4 (پیاپی 23)، صص 147-172.
  10. گسکری، ریحانه؛ اقبالی، علی‌رضا؛ حلافی، حمیدرضا (1384)، « بی ثباتی صادرات نفت و رشد اقتصادی در ایران »، فصل نامه‌ی پژوهش های اقتصادی ایران، سال هفتم، شماره 24، ص 77-94.
  11. نادریان، محمد امین (1386)، «ارزیابی رابطه‌ی منابع طبیعی و رشد اقتصادی بر اساس مدل جایگزینی سرمایه در اقتصاد ایران »، پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
  12. نظری، محسن و مبارک، اصغر (1389)، «وفور منابع طبیعی، بیماری هلندی و رشد اقتصادی در کشورهای نفتی»، مطالعات‌ اقتصاد انرژی، شماره 27، صص 47-68.
  13. یاوری، کاظم و سلمانی، بهزاد، « رشد اقتصادی در کشورهای دارای منابع طبیعی: مورد کشورهای صادر کننده‌ی نفت »، پژوهشنامه‌ی بازرگانی ، شماره 37، زمستان 1384.