ارائه الگوی تجاری سازی محصولات دانش بنیان با تاکید بر سیاست‌های اقتصاد مقاومتی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری کارآفرینی گرایش آموزش عالی، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران

2 دانشیار گروه مدیریت آموزشی، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران

3 دانشیار گروه مدیریت، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران

4 دانشیار گروه مدیریت صنعتی، واحد بابلسر، دانشگاه دولتی، بابلسر ، ایران

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، ارائه الگوی تجاری سازی محصولات دانش بنیان با تاکید بر سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در شرکت-های دانش بنیان مستقر در مراکز رشد شمال کشور(گلستان و مازندران) بوده، تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش تحقیق، از نوع آمیخته، ابزار جمع‌آوری داده‌ها شامل مصاحبه وپرسشنامۀ محقق ساخته بود. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش کدگذاری در بخش کیفی و در بخش کمی از تحلیل عاملی تائیدی استفاده شد. الگوی طراحی شده با 7 شاخص در تجاری سازی و 5 شاخص در اقتصاد مقاومتی ارائه گردید. اطلاعات مورد نیاز با استفاده از پرسشنامه طراحی شده با 87 گویه(تجاری سازی51 گویه و اقتصاد مقاومتی 37 گویه)، جمع‌آوری و از طریق نرم-افزارهایSPSS و PLS مورد تحلیل قرارگرفت. با توجه به نتایج حاصل از تحلیل عاملی اکتشافی و تائیدی، شاخص های 1. فردی، 2. مدیریتی و سازمانی 3. فرهنگی اجتماعی 4. قوانین و تاییدیه ها 5. مالی و اقتصادی 6. توانمندی بازاریابی و فروش و7. قابلیت های فناورانه تبیین‌کننده مولفه های تجاری سازی و شاخص های 1. مدیریتی و اقتصادی 2. شاخص بین المللی 3. تولید ملی 4. شاخص راهبردی و5. شاخص الگوی مصرف به عنوان مولفه ها و شاخص‌های اقتصاد مقاومتی شناسایی و بر اساس ماتریس تحلیل اهمیت- عملکرد (IPMA ) در مدل، رتبه بندی و اولویت بندی شدند. همچنین با توجه به تایید شدن ضریب مسیر، آماره t و مقدار p-value ، شاخص‌های اقتصاد مقاومتی بر تجاری‌سازی، تاثیر معنی‌دار و مستقیم دارد

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The presentation of the model of commercialization of knowledge based products with an emphasis on resistance policies

نویسندگان [English]

  • hossein safarzad 1
  • fereydon azma 2
  • parviz saeeidi 3
  • hassanali aghajani 4
1 Department of Entrepreneurship Management, Aliabad Katoul Branch,Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran
2 Department of Management, Aliabad Katoul Branch,Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran (Corresponding Author
3 Department of Management, Aliabad Katoul Branch,Islamic Azad University, Aliabad Katoul, Iran
4 Department of Management, Babolsar University, Babolsar, Iran
چکیده [English]

The purpose of this study was to present a model of commercialization of knowledge based products with an emphasis on resistance policies in knowledge based companies based in northern growth centers (Golestan and Mazandaran). The research, in terms of purpose, applied and in terms of research method, The mixing type is the statistical society of the research in the qualitative section including academic experts and relevant managers and experts in knowledge based compan. The data gathering tool was a researcher-made interview and interview. For data analysis, the coding method was used in the qualitative section and in the quantitative part, a confirmatory factor analysis was used. Designed with 7 indicators in commercialization and 5 indicators in resistance economy. Data were gathered using a questionnaire designed with 87 items ) and analyzed by SPSS and PLS software. According to the results of exploratory and confirmatory factor analysis, the indicators are: 1. individual, 2. managerial and organizational 3. cultural-cultural 4. rules and approvals 5. financial and economic 6. marketing and sales ability and 7. Technological capabilities explaining commercialization components and indicators 1. Management and Economics 2. International Indicators 3. National Production 4. Strategic Indicators and 5. The pattern of consumption patterns as indicators and indicators of resistance economy was identified and ranked and ranked based on the Matrix-Performance-Performance Analysis (IPMA) matrix in the model. Also, with regard to the confirmation of path coefficient, t statistic and p-value, resistance indexes on commercialization have a significant and direct effect.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Commercialization
  • Resistance Economics Policy
  • knowledge based companies
  • Growth Centers in North of Iran (Golestan and Mazandaran
  • مقدمه

از انجاییکه اهمیت تحقیقات به خاطر نوآوری بوده و اهمیت نوآوری نیز به دلیل سود اقتصادی آن می باشد. در دنیای کنونی دانش، فناوری و دارایی‌های فکری، خصلت فرهنگی به معنای مرسوم کلمه را از دست داده‌اند و به عاملی اقتصادی تبدیل شده‌اند. دانش در عصر اقتصاد دانش بنیان به عنوان موتور محرک اقتصاد بوده و  در ارتقای بهره وری و حل مسائل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و زیستی نقش ویژه ای دارد(دانش،1396). در اقتصاد دانش بنیان، نظام پژوهش و تولید علم به عنوان مخزن و مرکز اساسی دانش و منابع بالقوه ایده هایی است که این ایده ها بایستی به محصولات مورد نیاز جامعه و بازار تبدیل شود(روحی،1396).

 تجاری سازی، بخش مهمی از فرآیند نوآوری می باشد که هیچ محصولی بدون آن با موفقیت وارد بازار نخواهد شد. ایجاد بسترهایی برای عرضه دانش و فناوری، علاوه بر فراهم آوردن ارزش های اقتصادی قابل توجه برای سازمانها، منجربه رشد اقتصادی و فناوری جامعه می‌شود. لذا تجاری سازی دارایی های فکری به اهداف نهادی بسیاری از نظام های دانشگاهی تبدیل شده است. از سویی نتایج پژوهشی در ارتقای کیفیت زندگی بشر و توسعه سطح رفاه جامعه و تحولات اقتصادی و اجتماعی نقش به سزایی دارند. لیکن این یافته ها تا زمانی که جنبه کاربردی نباشد یا در دسترس متقاضیان قرار نگیرند از جذابیت لازم برخوردار نخواهند بود و هزینه های تحقیق را جبران نخواهند نمود(مون و سوهن[1]،2014).

اهمیت تجاری سازی یافته های پژوهش به حدی است که سازمان های امروزی جهت به بازار رسانیدن یک محصول و وارد کردن آن در زندگی اجتماعی را یک مزیت رقابتی دانسته و آنرا تضمین کننده موفقیت و عامل حیاتی سازمان می دانند. در سال 2017 بیش از دوهزار و پانصد میلیارد دلار در جهان هزینه تحقیق و توسعه و نوآوری بوده که این رقم بطور میانگین حدود 2.2درصد از تولید ناخالص داخلی دنیا را تشکیل می دهد و در برخی از کشورهای توسعه یافته مانند کره جنوبی به 4.4 درصد میرسد(دل بو و چیرارا[2]،2016). لذا سیاست های حاکم بر تحقیقات دانشگاهی باید انتقال سریع نتایج به شرکت های دانش بنیان با همکاری دستگاه ها در راستای منافع عمومی جامعه باشد. افزایش نوآوری ملی  تنها با افزایش کمیت پژوهش و طرح های پژوهشی محقق نخواهد شد و اتصال سیستم پژوهشی به نظام بازار از مصادیق و الزامات نوآوری می باشد(غنی راد،[3] 2014).

تجاری سازی نقش مهمی را در معرفی محصولات شرکت‌های دانش بنیان به بازار به منظور تولید منابع اقتصادی ایفا می‌کند. لذا تجاری سازی محصولات به عنوان یک عامل حیاتی در این شرکت ها مطرح می شود. تجاری سازی شامل عرضه و معرفی کالای جدید به بازار می‌باشد. و با این هدف در بازار اتفاق می‌افتد که موقعیت که موقعیت سودآوری، برای توآوری ایجاد شود. تجاری سازی موفق محصولات، سبب رشد سهم بازار، یادگیری بیشتر از مشتریان و بهبود عملکرد و سودآوری در بازارهای جدید می‌شود(بروان و دیگران[4]،2015).

مهم‌ترین چالش پیش‌روی شرکت‌ها در بازارهایی که دارای سطح بالایی از عدم اطمینان هستند این است که چگونه به تجاری سازی موفق تکنولوژی و محصولات جدید دست یابند. و از طرفی تحریم های اخیر و پیرو آن کاهش درآمدهای نفتی منجر به کاهش توانایی اقتصادی شده و هزینه های اقتصاد ایران را افزایش داده است. لذا هر زمان که برنامه ریزی ها دقیق تر و مداخله دولت با برنامه و آگاهانه تر باشد، نتایج تحریم بی اثر و یا کم اثر شده است و هر زمان که مدیریت شرایط اقتصادی بدون برنامه و رویکرد مبتنی بر دانایی محوری بوده است حتی در شرایط کاهش تحریم ها نتایج نامطلوبی به دست آمده است.(کریم و امیری، 1396).

لذا جهت اتخاذ راهبرد مناسب توسعه صنعتی در اقتصاد مقاومتی و با وجود تحریم ها راه حلهای زیر ضروری خواهد بود؛ تقویت همبستگی داخلی، حداقل نمودن تنشهای اجتماعی، کاهش تفاوتهای درآمدی بین طبقات اجتماع، تحقق عدالت اجتماعی و برابری، دخالت اگاهانه دولت(نوری و همکاران(1395)، قربانی نمودن خواسته های لحظه ای مصرف کنندگان در مقابل اهداف بلند مدت توسعه، مبارزه با فساد بخصوص در سطح مسئولان و مدیران، جانشینی تولیدات خارجی به وسیله محصولات داخلی، استراتژی حمایت عام از تمام صنایع بخصوص صنایع استراتژیک، گسترش فن آوری و تحقیق و توسعه و حمایت عام از تمام صنایع و بنگاهها در کنار حمایت از صنایع و بنگاههای خاص(روحی، 1396).

تحقق عدالت توام با توسعه و پیشرفت اقتصادی نیازمند یک الگوی توسعه بومی منحصر بفرد اسلامی ایرانی است که در چارچوب اقتصاد مقاومتی و با برنامه ریزی جهت بی اثر نمودن تحریم ها باشد. در چارچوب اقتصاد مقاومتی و وجود تحریمها سخن از مزیتهای نسبی در تولید کالاها و صنایع استراتژیک نامتناسب است و مسلماً باید در تولید محصولات دانش­بنیان رویکرد خودکفایی وجود داشته باشد. در این راستا با تعیین الگوی تجاری سازی با تاکید بر سیاستهای اقتصاد مقاومتی و در جهت برون رفت از تحریم، قدمی در جهت سرعت بخشیدن به توسعه‌ی محصولات دانش بنیان وجبران بودجه‌های جاری صنعت بردارد. در حالی که مدل‌های تجاری سازی محصولات به منظور تسهیل در بهره‌برداری از مالکیت فکری به دست آمده از تحقیق و توسعه در علوم مختلف در سراسر جهان توسعه یافته‌ و با موفقیت کاربردی شده اند، لذا در این پژوهش، محقق در جستجوی پاسخ به این سوال می باشد که؛ الگوی تجاری سازی محصولات دانش بنیان با تاکید بر سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در شرکتهای دانش بنیان مستقر در مراکز رشد شمال کشور چگونه است؟

 

2-مبانی نظری و مروری بر پیشینه پژوهش

تجاری سازی نتایج تحقیقات و نوآوری ها یکی از نمودهای رویکرد پذیرش اهمیت علم و فناوری و قبول تاثیر مستقیم آن بر توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. فرآیند تجاری سازی، تاثیر پذیری زیادی از سطح دانش پایگیِ اقتصاد دارد. با پیشرفت دانش، اقتصادهای دانش پایه با شدت بیشتری به تولید، توزیع و کاربرد دانش وابسته بوده و تولید و اشتغال در صنایع با فناوری بالا، به سرعت رشد کرده است. همچنین بررسی ها نشان می دهد که اتکا به دانش و دانایی توام با بهره­وری در عمل و کار خردمندانه، از طریق پویایی، خلاقیت و ترویج نوآوری در تمام واحدهای صنعتی، اداری و خدماتی می­تواند زمینه لازم را برای تحقق اقتصاد مقاومتی در شرایط تحریم فراهم سازد(علی احمدی و همکاران،1394). همچنین با تعمق در الزامات مطرح شده در سیاست های اقتصاد مقاومتی تعاریف مختلفی از سیاست های اقتصاد مقاومتی مطرح می‌گردد.برای توضیح بیشتر می توان گفت؛ اقتصاد مقاومتی روشی برای مقابله با تهدیدها و تحریمهای اقتصادی علیه یک منطقه یا کشور تحریم شده، با کمترین وابستگی به خارج از کشور در خصوص نیازهای اساسی و راهبردی است(شقاقی شهری و کریم،1395). در شرایطی که صادرات و واردات هیچ‌ کدام‌ برای ‌آن‌ کشور مجاز نمی‌باشد. معمولاً دولت‌هایی که لحاظ سیاسی فاقد دموکراسی یا دارای دموکراسی‌های ضعیف، و از نظر اقتصادی، دارای اقتصادی وابسته و تک‌محصولی هستند، پس از مواجهه با بحران‌های اقتصادی و تهدید به تحریم، به سمت اقتصاد مقاومتی و مقاوم‌سازی نظام اقتصادی حرکت می‌کنند(روحی، 1396).

دهدشتی و شوشتری پور(1397)، در پژوهشی به طراحی مدل تجاری‌سازی کالاهای دانش‌بنیان در صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات در استانهای تهران و قم پرداختند. به همین منظور، از روش پژوهش مطالعة موردی استفاده شده است. نخست با استفاده از روش نمونه‌گیری غیراحتمالی آسان، پنج شرکت تولیدکنندة کالاهای دانش‌بنیان در صنعت ICT مستقر در استان‌های قم و تهران برای نمونه انتخاب شد و پس از انجام مصاحبة عمیق با 14 نفر از مدیران مطلع از فرایند تجاری‌سازی کالاهای دانش‌بنیان شرکت و با استفاده از روش تحلیل مضمون (تحلیل تم)، به تحلیل داده‌ها و استخراج نتایج روی آورده شد. مراحل اصلی الگوی مذکور عبارت‌اند از: تحقیقات بازاریابی (نیازسنجی)؛ ایده‌یابی؛ تحلیل و تأمین مالی؛ تدوین و اجرای استراتژی‌های بازاریابی و تبلیغات؛ امکان‌سنجی جامع تولید-تولید؛ آزمایش، بهبود و ارتقا؛ تدوین و اجرای استراتژی‌های قیمت‌گذاری، فروش و توزیع؛ پشتیبانی و خدمات پس از فروش. عالیپور و همکاران(1396)، در پژوهشی به رائه الگوی شرکتهای زایشی پژوهشی به­منظور تجاری سازی تحقیقات دانشگاهی در مراکز رشد دانشگاهی و پارک علم و فناوری استان مازندران پرداختند. نمونه گیری در بخش کیفی هدفمند و در بخش کمی تصادفی طبقه­ای بوده است. ابزار جمع­آوری داده­ها شامل مصاحبه و پرسشنامۀ محقق ساخته بود. برای تجزیه و تحلیل داده­ها از روش کدگذاری در بخش کیفی و در بخش کمی از تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی استفاده شده است. نتایج پژوهش در بخش کیفی نشان می دهد که عوامل تأثیرگذار در ایجاد شرکتهای زایشی پژوهشی شامل 26 مؤلفه می باشد. همچنین الگوی نهایی پژوهش با شاخصهای برازش و ضرایب استاندارد تأیید شده و در میان 10 بعد ایجاد کننده شرکتهای زایشی پژوهشی بعد بازاریابی و بعد چرخه عمر و بعد ارزیابی عملکرد به ترتیب بیشترین تاثیر را در ایجاد شرکتهای زایشی پژوهشی برای فرآیند تجاری سازی تحقیقات دارند. روحی فرشمی(1396)، در پژوهشی به بررسی رابطه اقتصاد مقاومتی و توسعه فرهنگ کارآفرینی در مدارس استان گلستان پرداخت. روش مورد استفاده در این تحقیق پیمایشی و همبستگی بوده و برای جمع آوری اطلاعات و در جهت شناخت رابطه اقتصاد مقاومتی و توسعه فرهنگ کارآفرینی از پرسشنامه های استاندارد استفاده شده است. نتایج تحلیلی نشان می دهد که فرضیه اصلی تحقیق بین اقتصاد مقاومتی وتوسعه فرهنگ کارآفرینی در مدارس استان گلستان رابطه وجود دارد. بر اساس یافته های توصیفی و تحلیلی برای رابطه اقتصاد مقاومتی وتوسعه فرهنگ کارآفرینی در مدارس استان گلستان کارکنان به ارایه پیشنهاداتی کاربردی پرداخته شده است. صدیقه محمد اسماعیل و منصور ترکیان تبار(1394) در پژوهشی به بررسی تجاری سازی نتایج تحقیقات علمی و نقش آن در اقتصاد مقاومتی پرداختند. این پژوهش به روش توصیفی- پیمایشی انجام شد. برای گردآوری داده از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش شامل 970 نفر از مدیران عامل شرکت های دانش بنیان مستقر در پارک های علم و فنآوری شش کلان شهر کشور بود. نتایج نشان داد که اقتصاد مقاومتی به عنوان یک راهبرد اساسی، نقش مهمی در مقابله با تحریم ها و شرایط سخت اقتصادی دارد. لذا نتایج بسیاری از پژوهش ها که بابت انجام آنها هزینه فراوان نیز پرداخت شده­است، بلااستفاده و یا مورد استفاده سایر کشورها قرار می گیرد. بنابراین ضرورت ایجاب می کند که به تجاری سازی نتایج تحقیقات علمی به عنوان یک راه حل، توجه جدی شود.

جان آیسیس  و همکاران[5] (2019)، در پژوهشی به بررسی و تلاش برای ارتقاء تجاری سازی نتایج تحقیق توسط دانشگاه های کنیا پرداختند. این مطالعه مقطعی بوده که در هفده دانشگاه مهم کنیا بصورت مصاحبه با مدیران و یا معاونان تحقیق و توسعه انجام شده است. تمام دانشگاه های مورد بررسی دارای یک برنامه استراتژیک بودند. و دانشگاه ها، به عنوان تولید کننده دانش و فناوری، نقش اساسی در این سیستم اقتصادی جدید دارند که برای به دست آوردن یا نگه داشتن پیشرفت های فناوری، تجاری سازی تحقیقات دانشگاه مهمترین کانال انتقال دانش از دنیای آکادمی ها به عمل است. ژائو، ژو و دنگ[6](2017)، در پژوهشی به بررسی عوامل موثر بر تجاری سازی در شرکتهای خدمات فناوری در پارک های علمی چین پرداختند. در این پژوهش 800 شرکت مورد پژوهش قرار گرفت. در این راستا ابتدا با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای عوامل موثر بر تجاری‌سازی محصولات دانش بنیان شناسایی شد، سپس با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته اطلاعات از جامعه آماری جمع آوری گردید. نتایج پژوهش آنان نشان می دهد که انتقال دانش به شرکتهای مدنظر به طور متفاوتی تحت تاثیر قابلیت ها و تلاش­های دولت از طریق تیم­های منبع و گیرنده می باشد. از دیگر نتایج اینکه شرکت­های مبتنی بر پروژه قادر به مدیریت بهتر پیچیدگی انتقال دانش به پروژه ها می­باشند. لین، اسکات[7](2016)، در پژوهشی با عنوان اثر همکاری متقابل و تولید دانش در تجاری سازی فناوری در 120شرکت دانش بنیان در کشور تایوان به بررسی میدانی با استفاده از پرسشنامه پرداختند. نتایج تحقیقات بیان داشت که همکاری متقابل، فرصت های جدیدی را برای تولید دانش و تجاری سازی فناوری در شرکتهای دانش بنیان به وجود می­آورد. از دیگر نتایج پژوهش آن است که تولید دانش نقش مهمی در عملکرد تجاری سازی فناوری و به طور غیر مستقیم در رابطه با تعامل متقابل و عملگرد تجاری سازی فناوری دارد.

بر اساس نتایج مطالعات انجام شده در پیشینه تحقیق از آنجائیکه مطالعات قبلی نگاه محدود و تک بعدی یعنی محتوایی یا فرایندی به موضوع تجاری شدن تحقیقات داشته و بیشتر تحقیقات انجام شده در زمینه تجاری سازی، با رویکرد محتوایی و ناظر بر عوامل مؤثر بر تجاری سازی بوده و نیز بر شناسایی عوامل کلیدی موفقیت در تجاری سازی اشاره داشته اند؛ پژوهش حاضر با نگاه جامع، فراگیر و استراتژیک با تلفیق رویکردهای فرایندی و محتوایی و با بهره گیری از نظریه خبرگان، دست اندرکاران و منتخبین عرصه علمی و اجرایی تجاری سازی و همچنین با تاکید بر ویژگی‌های مطرح شده در اقتصاد مقاومتی، الگوی جامع تجاری سازی شرکت‌های دانش بنیان ارائه گردیده است. الگوی ارائه شده در تحقیق حاضر پاسخی برای مشکل واقعی دانشگاه‌، صنایع، شرکت های دانش بنیان و مراکز رشد بوده و توجه به عوامل و مؤلفه‌های مدل ارائه شده می تواند آگاهی و بینش لازم برای تخصیص بهینه منابع برای سیاستگذاران در امر تجاری سازی محصولات دانش بنیان را فراهم سازد. ترکیب دو رویکرد فرآیندی و محتوایی، در راستای تاکید بر این نکته است که "توفیق در تجاری سازی مستلزم توجه به جریان و فرایند تجاری سازی و هم به مولفه های تاثیر گذار بر تجاری سازی و رفع موانع با تاکید بر سیاستهای اقتصاد مقاومتی است که اولویت پژوهش حاضر می باشد.

 

جدول 1- مطالعه تطبیقی اجزای چارچوب مفهومی فرآیند تجاری سازی(برگرفته از ادبیات و پیشینه تحقیق)

مدل

مراحل و روش های تجاری‌سازی

نقاط برجسته هر مدل

کوپر(1983)

ایده‌پردازی، بررسی و غربال اولیه ایده، بررسی تفصیلی و غربال مجدد ایده به‌منظور ایجاد کسب وکار، توسعه ایده و تست و اعتبارسنجی آن، تولید صنعتی و ورود به بازار برای تجاری‌سازی.

تسریع در عملکرد و افزایش کارایی

راس‌ول و زگفلد (1985)

تحقیق و توسعه (R&D)،تولید نمونه، ساخت، تجاری‌سازی و فروش.

ترکیبی از نیازهای بازار و فرصت‌های فناورانه است

جولی(1997)

مراحل تجاری‌سازی شامل به تصویر کشیدن ایده، بررسی امکان‌ پذیری تجاری‌سازی، نمایش و اثبات فناوری، ورود به بازار و حفظ موقعیت تجاری‌سازی.

تعیین جزئیات فرآیند تجاری سازی و مناسب برای کشورهای توسعه یافته

مارپیچ سه گانه-لیدسروف و فرنکن(1998)

تحقیق وتوسعه، بازاریابی، تولید

تاکید بر تعامل سه عنصر دانشگاه ، صنعت و دولت

گلداسمیت(2003)

تحقیق، امکان سنجی، توسعه، معرفی، رشد، بلوغ

فناوری‌های پیشرفته و تجاری سازی ایده های جدید، تمرکز بر عناصر فنی و بازار کسب و کار

Rourke(2004)

طراحی محصول نوآورانه یا فرایند ارزیابی بازار و برنامه استراتژیک کسب و کار، مدیریت توزیع، فروش، نصب و راه اندازی محصول

نوآوری به عنوان فاز جداگانه در این مدل مورد تاکید قرار گرفته است-تمرکز بر عناصر فنی، بازار و کسب و کار

اندرو و سرکین(2007)

تولید ایده، تجاری سازی، تحقق

معرفی سریع محصول به بازار و حداقل سازی زیان حاصل از جریان نقدی تا پیش از ورود به بازار

 

نیکنام و همکاران(1389)

عوامل پژوهش مدار، صنعت مدار،دولت،پارک علم و فناوری،محیط

شناسایی عوامل موثر بر تجاری سازی با توجه به 5 عامل اصلی و زیر مولفه های مرتبط

شکیل و همکاران(2017)

راهبردها، مقررات، زیر ساخت ها

معرفی چارچوب جامع برای تجاری سازی فناوریهای انرژی تجدید پذیر

 

3-روش­شناسی پژوهش

این پژوهش از نظر هدف، تحقیقی کاربردی است و از نظر روش، توصیفی- تحلیلی(غیر آزمایشی) از گروه پیمایشی و بصورت مقطعی و ماهیت پژوهش از روش آمیخته اکتشافی با تلفیق روشهای کیفی و کمی استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش در بخش کیفی شامل خبرگان دانشگاهی و مدیران ارشد و مرتبط در شرکت‌های دانش بنیان مستقر در مراکز رشد پارک های علمی و فناوری درشمال کشور(استان‌های گلستان، مازندران) که به عنوان تیم تصمیم در شناسایی شاخص ها و ابعاد متغیرها در این تحقیق حضور داشتند. و در بخش کمی تعداد 118 نفر از مدیران و مسئولان خبره­ی شرکت‌های دانش بنیان مستقر در مراکز رشد پارک های علمی و فناوری درشمال کشور(استان‌های گلستان، مازندران) در تابستان سال 1397 می باشند. روش نمونه گیری در بخش کیفی هدفمند از نوع " نمونه گیری گلوله برفی" یا زنجیره‌ای و براساس قانون اشباع به تعداد20 نفر استفاده شده است و در بخش کمی تعداد 97 نفر بر اساس جدول مورگان و بصورت تصادفی طبقه ای تعیین گردیدند.

از مجموع مؤلفه ها و کدهای استخراج شده از متن مصاحبه­ها و با در نظر گرفتن مبانی نظری تحقیق، پرسشنامه­ای محقق ساخته آماده شد. برای تحلیل داده­های کیفی پژوهش از تحلیل محتوا و فرآیند کدگذاری استفاده شد. در بخش کمی با توجه به پرسشهای پژوهش و برای تعیین روابط بین متغیرها و ضرایب اهمیت آنها از روشهای آمار توصیفی و استنباطی و برای رتبه­بندی مؤلفه­ها از تحلیل ماتریس اهمیت- عملکرد(IPMA) استفاده گردید. بواقع پرسشنامه و مدل تحقیق، در پایان مرحله کیفی بدست آمده و نتایج و عصاره مرحله کیفی تحقیق، مدل تحقیق و پرسشنامه بر اساس مدل می­باشد. پرسشنامه طراحی شده بر اساس مدل پیشنهادی در اختیار 20  نفر از خبرگان (شامل 10 نفر از خبرگان دانشگاهی و 10 نفر از مدیران ارشد و مرتبط در شرکت‌های دانش بنیان مستقر در مراکز رشد پارک های علمی و فناوری) قرار گرفته و از آنها خواسته می شود، در مورد متغیرها، مولفه های آنها و روابط بینشان اظهار نظر نمایند. بعد از اتمام مصاحبه با خبرگان امر، تمام پرسشنامه­ها بطور دقیق بررسی شده و بر اساس برآیند نظرات خبرگان، پرسشنامه نهایی طراحی می گردد و مجددا در اختیار خبرگان قرار داده می شود تا روایی پرسشنامه ثانویه بدست آید. بعد از تائید روایی پرسشنامه، به منظور تعیین پایایی پرسشنامه، پرسشنامه در اختیار 30 نفر از اعضای جامعه آماری(مدیران و مسئولان خبره­ی شرکت‌های دانش بنیان مستقر در مراکز رشد پارک های علمی و فناوری درشمال کشور(استان‌های گلستان، مازندران) در تابستان سال 1397، قرار گرفت تا با روش آلفای کرونباخ، میزان پایایی پرسشنامه مشخص گردد. بعد از تعیین پایایی، پرسشنامه با 7 شاخص برای تجاری سازی با 51 گویه (شامل شاخص فردی 11 گویه ، شاخص مدیریتی و سازمانی 4 گویه ، شاخص فرهنگی اجتماعی 10 گویه ، شاخص قوانین و تاییدیه­ها 7 گویه، شاخص مالی و اقتصادی 4 گویه، شاخص توانمندی بازاریابی و فروش 8 گویه و شاخص قابلیت های فناورانه با 7 گویه)  و برای اقتصاد مقاومتی با 5 شاخص و 37 گویه ( شامل شاخص مدیریتی و اقتصادی 11 گویه، شاخص بین المللی 7 گویه، شاخص های تولید ملی 7 گویه، شاخص راهبردی 8 گویه و شاخص های  الگوی مصرف با 4 گویه) طراحی  و نهایی گردید. و در اختیار کل آزمودنی های تحقیق قرار گرفت تا با شناسایی میزان تاثیر هر یک از مولفه ها و ارتباط آنها با یکدیگر، مدل نهایی تحقیق بدست آمد.

این پرسشنامه شامل دو بخش سوالات عمومی و سوالات تخصصی می باشد. تعیین روایی پرسشنامه تحقیق حاضر به روش روایی صوری و روایی محتوایی بوده است. بدین نحو که تهیه پرسشنامه مناسب و منطبق بر مدل مفهومی پژوهش با استفاده از جلسات گفتگوی آزاد با خبرگان انجام گرفته و پرسشنامه مناسب طراحی شده اند که با توجه به سوال­های پژوهش و همچنین رجوع به تحقیق­های مشابه آن، در نهایت مناسب تشخیص داده شد. با محاسبه CVR[8] و CVI [9]روایی محتوایی نیز مورد بررسی قرار گرفت که تمام گویه­های تحقیق دارای CVI بین 87/0 تا 1 و CVR بین 60/0 تا 1 بوده است.

برای تعیین پایایی پرسشنامه نیز از یکی از معتبرترین روش ها، یعنی محاسبه آلفای کرونباخ استفاده شد که میزان پایایی هر یک از مولفه­های مدل بشرح  جدول زیر که در حد مناسب و مطلوبی محاسبه گردید.

جدول 2- روایی همگرا و پایایی ترکیبی در برازش مدل های اندازه گیری متغیرهای پژوهش

متغیرهای تحقیق

میانگین واریانس استخراجی (AVE)

ضریب پایایی ترکیبی (CR)؛

CR >7/0

ضریب پایایی آلفای کرونباخ

توانمتدی بازاریابی و فروش

602/0

924/0

905/0

شاخص فردی

526/0

924/0

909/0

فرهنگی اجتماعی

568/0

929/0

915/0

قابلیت های فناورانه

647/0

927/0

908/0

قوانین و تاییدیه ها

598/0

912/0

887/0

مالی و اقتصادی

732/0

916/0

877/0

مدیریتی و سازمانی

688/0

897/0

848/0

الگوی صرف

800/0

889/0

750/0

بین المللی

531/0

772/0

759/0

تجاری سازی

728/0

949/0

938/0

تولید ملی

849/0

944/0

911/0

راهبردی

768/0

908/0

848/0

مدیریتی و اقتصادی

737/0

894/0

823/0

 

4-تجزیه و تحلیل داده ها

4-1-یافته های توصیفی  

با استفاده از روش های آمار توصیفی به توصیف داده‌ها شامل ویژگی­های دموگرافیک آزمودنی­ها پرداخته شد و برای بررسی روبط بین متغیرهای پیشنهادی از آزمون تی تک نمونه ای و تحلیل عاملی اکتشافی و تائیدی استفاده گردید. از نرم افزارهای SPSS  و Pls جهت بررسی روابط و ازآزمون کولموگروف-اسمرینوف جهت بررسی نرمال بودن داده­های حاصل از متغیرهای تحقیق، بهره گرفته شده است.

در بررسی توصیفی در بین خبرگان، تعداد 3 نفر (15 درصد) زن و تعداد 17 نفر (85 درصد) مرد بوده اند. در شاخص تاهل تعداد 3نفر(15درصد) مجرد و تعداد 17 نفر (85درصد) متاهل می باشند. در رده های سنی آزمودنی ها، تعداد 7 نفر (25 درصد) 31 تا 40 سال، 8 نفر (35 درصد) 41 تا 50 سال و تعداد 5 نفر (40 درصد) بیشتر از 50 سال، داشته اند. در مقوله میزان تحصیلات؛ تعداد 5 نفر (25 درصد) دارای مدرک کارشناسی،2 نفر(10درصد) دانشجوی دکتری و تعداد 13 نفر(65درصد) دارای مدرک دکتری بوده­اند. در سابقه خدمت؛ تعداد 7نفر ( 35 درصد) 10 تا 15 سال، 5 نفر ( 25 درصد) 16 تا 20 سال و تعداد 6 نفر (30 درصد) 21 تا 25 سال و تعداد 2 نفر(10درصد) بیشتر از 25 سال سابقه خدمت، داشته­اند.

در بررسی توصیفی در بین آزمودنی­ها، 87 نفر مرد (69/89 درصد) و 10 نفر زن ( 31/10 درصد) و 15 نفر مجرد (46/15 درصد) و 82 نفر متاهل ( 54/84 درصد) بوده اند. در رده های سنی آزمودنی ها، 4 نفر کمتر از 30 سال (45/4 درصد)، 31 نفر بین 31 تا 40 سال (96/31 درصد)، 42 نفر 41 تا 50 سال (30/43 درصد) و 20 نفر ( 62/20 درصد) بیشتر از 50 سال، داشته اند. در مقوله میزان تحصیلات؛11 نفر کارشناسی ( 34/11 درصد) ، 69 نفر ( 13/71 درصد) کارشناسی ارشد و 17 نفر (53/17 درصد) دارای تحصیلات دکتری بوده­اند. در سابقه فعالیت و در مراکز رشد هم 7 نفر کمتر از 5 سال ( 22/7 درصد)، 26 نفر (80/26 درصد) 6 تا 10 سال، 34 نفر (05/35 درصد) 11 تا 15 سال، 17 نفر (53/17 درصد) 16 تا 20 سال و 13 نفر ( 40/13 درصد) بیشتر از 20 سال سابقه خدمت داشته­اند.

4-2-یافته های تحلیلی

× نتیجه تحلیل سوال اول پژوهش: شاخص­ها و مؤلفه­های تجاری سازی محصولات دانش بنیان کدامند؟

در این پژوهش ابتدا مقوله‌های اصلی و مؤلفه‌های فرعی بر اساس کدگذاری باز و محوری داده‌های حاصل از مصاحبه‌های عمیق و اکتشافی با خبرگان کلیدی و انجام پالایش کدهای مفهومی  انجام گردید. بر این اساس برای انجام کدگذاری باز و محوری در مرحله اول، داده‌ها در سطح جمله و عبارت برای هر یک از مصاحبه‌ها موردبررسی قرار گرفت و کدهای مفهومی از رونوشت مصاحبه‌ها استخراج شدند. در مرحله‌ی بعدی با انجام پالایش و عمل کاهش، این مؤلفه‌ها در قالب مقوله‌های فرعی سازمان‌دهی و با بررسی مستمر نام‌گذاری شدند. به‌منظور اطمینان از سازمان‌دهی مناسب هر یک از مفاهیم و مقولات، مجدداً رونوشت مصاحبه‌ها وارسی شد؛ و با مرور این مقوله‌ها به‌منظور رسیدن به اشباع منطقی برای مقوله‌های اصلی و مقوله‌های فرعی صورت گرفت.

جدول 3- نتایج کد گذاری محوری تجاری سازی محصولات دانش بنیان

زیر مقوله

مقوله اصلی

ماهیت و چیستی و چگونگی فرآیند تجاری سازی، دانش و مهارت حل مساله، روحیه پژوهشگری، داشتن دانش و مهارت کارآفرینی، آشنایی با آیین نامه ها، بازاریابی و کار تجاری، برخورداری از ایده های خلاق، نوآور و پویا، تفکر تحلیل گری، کنجکاوی، آشنایی با نیازها، اولویتها، و مسایل حوزه های مختلف صنعتی، آشنایی با پارک ها و ،مراکز علم و فناوری و صندوق های سرمایه، آشنایی با مراحل ثبت اختراعات و تجربه تجاری سازی و فناورانه

 

عوامل فردی

مهارت و دانش مدیران با فرایندها و روش های تجاری سازی تحقیقات، دسترسی به مشاوران آگاه و مطلع، علاقه مندی، جدیت و پیگیری مدیران تحقیقاتی.پاداش برای نوآوری

سازمانی ، مدیریتی

میزان همکاری و تعامل بین اعضای هیات علمی،جایگاه و اهمیت تجاری سازی،وجود حس رقابت،حضور و فعالیت صندوقهای سرمایه گذاری،وجود مشوقها و انگیزه های کافی برای تجاری سازی، وجود مشوقها و انگیزه های کافی برای تجاری سازی تحقیقات، دانش محور بودن اقتصاد کشور، میزان اعتقاد و باورهای سازمانهای دولتی و غیر دولتی به توان تحقیقات پژوهشگران، میزان همکاری و کمک پارکها و مراکز رشد و فن آوری با پژوهشگران، پایبندی به  آموزه های دینی

فرهنگی، اجتماعی

وجود سیاست گذاری صحیح در تجاری سازی تحقیقات، وجود ساختارها و فرایندهای تجاری سازی تحقیقات در مراکز مرتبط، وجود آیین نامه ها ، دستور العملها و ضوابط دقیق، امکان ثبت اختراع به سهولت، حفاظت حقوقی، ساختار اداری منعطف، حفاظت از سرمایه فکری

قوانین تاییدیه ها

بررسی نرخ هزینه و فایده، بررسی میزان سودآتی مورد انتظار از فرایند تجاری سازی،معقول بودن و قابل پذیرش بودن تمام هزینه های به کار گیری فرایند، امکان جذب حمایت مالی دولتی و خصوصی برای تجاری سازی

مالی و اقتصادی

شناسایی نیازهای ذی نفعان برای تولید فناوریهای مورد نیاز،سازگاری فناوری با نیازهایبازار، بررسی کانالهای توزیع و فروش و در دسترس بودن بازارهای هدف،بررسی پتانسیل فناوری برای رشد و نفوذدر بازار،استفاده از روشهای موثر بازاریابی، چابکی و انعطاف پذیری،سرعت بالای تجاری شدن فناوری در عرصه ی بازار، ایجاد جذابیت و خدمات پس از فروش برای مشتری

توانمندی  بازاریابی و فروش

قابلیت پیاده سازی فناوری به لحاظ فنی، سهولت به کارگیری فناوری به روش جدید برای ذی نفعان، سهولت به کارگیریفناوری به روش جدید برای ذی نفعان، تازگی داشتن فناوری، امکان راه اندازی فناوری به صورت انبوه، قابلیت توسعه فناوری، دسترسی به مواد و تجهیزات ساخت فناوری، برخورداری از نیروهای متخصص و با تجربه

قابلیت های فناورانه

طبق نتایج به دست آمده از جدول مولفه­های استخراجی براساس دوران واریماکس[10] را تحلیل عاملی اکتشافی؛ نشان داد که هفت شاخص بشرح: 1- شاخص های فردی 2- شاخص های سازمانی و مدیریتی 3- شاخص های فرهنگی و اجتماعی 4- شاخص های قوانین و تاییدیه ها 5-  شاخص های مالی و اقتصادی 6- شاخص های توانمندی بازاریابی و فروش 7-  شاخص های قابلیت های فناورانه، به عنوان شاخص­ اصلی و مولفه های متغیر تجاری سازی محصولات دانش بنیان احصاء و نهایی شده است.

نتایج جدول 4 روایی واگرا از طریق مقایسه میزان همبستگی یک سازه با شاخص هایش در مقابل همبستگی آن شاخص ها با سایر سازه ها (روش فورنل و لارکر) که نشان از تایید روایی واگرا به روش دوم دارد. قطر اصلی این ماتریس حاوی جذر مقادیر AVE سازه های تحقیق می باشد. اگر میزان جذر مقادیر AVE هر سازه از میزان همبستگی آن سازه با سایر سازه ها بیشتر باشد، از نظر فورنل و لارکر دارای روایی واگرا خواهد بود.

جدول4- ماتریس همبستگی و بررسی روایی واگرا به روش فورنل و لارکر(1981)

 

تجاری سازی

توانمتدی بازاریابی و فروش

شاخص فردی

فرهنگی اجتماعی

قابلیت های فناورانه

قوانین و تاییدیه ها

مالی و اقتصادی

مدیریتی و سازمانی

تجاری سازی

000/1

             

توانمتدی بازاریابی و فروش

668/0

776/0

           

شاخص فردی

656/0

334/0

725/0

         

فرهنگی اجتماعی

704/0

304/0

258/0

754/0

       

قابلیت های فناورانه

611/0

226/0

328/0

298/0

804/0

     

قوانین و تاییدیه ها

655/0

364/0

348/0

421/0

203/0

773/0

   

مالی و اقتصادی

617/0

517/0

279/0

297/0

328/0

356/0

855/0

 

مدیریتی و سازمانی

586/0

306/0

251/0

442/0

363/0

236/0

322/0

829/0

 

شکل 1- مدل تجاری­سازی در حالت ضرایب استاندارد

بر اساس نتایج حاصل از خروجی نرم افزار PLS  در جدول 1 نشان دهنده این است که مدل های اندازه گیری از روایی (همگرا و واگرا) و پایایی ( بار عاملی،  ضریب پایایی ترکیبی و ضریب آلفای کرونباخ) مناسب برخوردار می باشد. حال به بررسی تاییدی متغیرهای پنهان در مدل متغیر تجاری­سازی می­پردازیم:

جدول 5- جدول ضرایب مسیر و ضرایب معنی داری مدل تاییدی تجاری­سازی

مسیر میان متغیرها

ضرایب مسیر

آماره t

p-value

نتیجه

توانمتدی بازاریابی و فروش -> تجاری سازی

247/0

638/10

000/0

معنی­دار است.

شاخص فردی -> تجاری سازی

273/0

421/13

009/0

معنی­دار است.

فرهنگی اجتماعی -> تجاری سازی

299/0

450/11

002/0

معنی­دار است.

قابلیت های فناورانه -> تجاری سازی

244/0

629/9

002/0

معنی­دار است.

قوانین و تاییدیه ها -> تجاری سازی

221/0

876/12

009/0

معنی­دار است.

مالی و اقتصادی -> تجاری سازی

124/0

621/10

001/0

معنی­دار است.

مدیریتی و سازمانی -> تجاری سازی

129/0

932/9

001/0

معنی­دار است.

نتایج جدول 5 نشان می دهد که با توجه به ضرایب مسیر میان متغیرهای شاخص فردی، شاخص مدیریتی و سازمانی، شاخص فرهنگی اجتماعی، شاخص قوانین و تاییدیه­ها، شاخص مالی و اقتصادی، شاخص توانمندی بازاریابی و فروش، شاخص قابلیت های فناورانه همچنین آماره t و مقادیر p-value کمتر از 05/0 است(هر اندازه t کوچکتر، مقدار p-value  کوچکتر است. همچنین p-value  عدد بسیار کوچک و صفر که اصولا سه رقم اول صفر می باشد) مدل مربوط به متغیر تجاری­سازی بطور کامل تایید می­گردد. در بررسی کلی مدل نیز مقدار SRMR ریشه میانگین مربعات باقیمانده استاندارد شده که یک مقدار تقریبی از نیکویی برازش مدل است برابر با 082/0 بوده که مقدار مناسب و قابل قبولی است.

نتایج تحقیق حاضر در شناسایی شاخص های تجاری سازی محصولات دانش بنیان با نتایج تحقیقات حبیب اله طباطباییان و همکاران(1397) و فریدون آزما و همکاران(1395)، که عوامل و شاخص های موثر بر تجاری فناوری را کسب و کار، عوامل سازمانی، چرخه عمر، سیاست دولت، زیست بوم نوآوری، عوامل محیطی، توسعه بازار و همچنین عامل اقتصادی و عامل سیاسی ، فرهنگی احصاء و شناسایی نمودند، همخوانی دارد.

× نتیجه تحلیل سوال دوم پژوهش: شاخص­ها و مؤلفه­های سیاست‌های اقتصاد مقاومتی کدامند؟

بر اساس کدهاى به دست آمده از پاسخ‌دهندگان در مصاحبه‌ها، مهمترین مقوله­های حاصل از کد گذاری باز سیاستهای اقتصاد مقاومتی در شرکت های دانش بنیان را در قالب کدهای محوری به شرح جدول زیر استخراج گردیده است.

جدول 6: تعیین ابعاد، مولفه ها و شاخص های سیاستهای اقتصاد مقاومتی در شرکت های دانش بنیان

ابعاد

مولفه ها

شاخص ها

مدیریتی و اقتصادی

توسعه اقتصادی

افزایش بهره وری اقتصادی، فساد ستیزی، مردمی کردن اقتصاد و فعال کردن بخش خصوصی، کاهش اسیب پذیری اقتصاد، بهینه سازی سیستم بانکی و مدیریت صحیح منابع

مدیریتی و سازمانی

نقش آموزش و رسانه ها، بهبود فضای کسب و کار، حکمرانی مطلوب و اصلاح ساختار دولتی

استفاده از ظرفیتهای فرهنگی اجتماعی

تقویت و تحکیم سرمایه اجتماعی، عدالت محوری، توجه به اهمیت جایگاه فرهنگ

بین المللی

توانایی مقاومت در مقابل تحریمها

تنوع سازی نظام ارزی کشور، اتخاذ استراتژیهای برخورد با تحریمها،مبارزه با قاچاق،

کاهش وابستگی به بیگانه

استفاده از ظرفیتهای کشور با وجود تحریمها، کاهش وابستگی به تولیدات خارجی

مدیریت واردات و صادرات

افزایش سهم تولید و صادرات، مدیریت و نظارت بر قوانین گمرکی

تولید ملی

حمایت از تولید ملی

مدیریت واردات و صادرات کالا و خدمات،  حمایت، برخورداری و نظارت عادلانه

افزایش سهم اشتغال و کاهش بیکاری

کاهش بیکاری و افزایش اشتغال، نظارت پویا

اقتصاد دانش بنیان

پیاده سازی نقشه جامع علمی کشور، استفاده از فناوریها و تکنولوژیهای نوین، سازماندهی نظام ملی نوآوری

راهبردی

توسعه کارآفرینی

بازار دارایی فکری، توجه به نخبگان، نوآوری و شکوفایی

مدیریت بهینه منابع

تبدیل خام فروشی به فراورده ها، استفاده مناسب از ذخایر نفت و گاز و کاهش وابستگی

رویکرد جهادی

درگیر شدن در کار و ماموریت، روحیه جهادی، انسجام گروهی

الگوی مصرف

مصرف کالای ایرانی

مصرف کالای ایرانی، استفاده بهینه از امکانات و تجهیزات در کشور

اصلاح الگوی مصرف

صرف جویی در منابع و اصلاح الگوی مصرف، افزایش تولید و مصرف منابع انرژی تجدید پذیر

 

طبق نتایج به دست آمده از جدول مولفه­های استخراجی براساس دوران واریماکس در تحلیل عاملی اکتشافی؛ نشان داد که شش عامل بشرح به عنوان شاخص­ اصلی و مولفه های متغیر سیاست‌های اقتصاد مقاومتی احصاء و نهایی شده است.

  • شاخص های مدیریتی و اقتصادی 2- شاخص های بین المللی 3- شاخص های تولید ملی 4- شاخص های راهبردی  5-  شاخص های  الگوی مصرف.

همانطور که در جدول 1 بیان گردید، مدل از لحاظ هر سه معیار اندازه گیری از روایی (همگرا و واگرا) و پایایی( بار عاملی، ضریب پایایی ترکیبی و ضریب آلفای کرونباخ) مناسب برخوردار می باشد.

 

شکل 2- مدل اقتصاد مقاومتی در حالت ضرایب استاندارد

همچنین جدول 7مربوط به ماتریس همبستگی فورنل و لاکر در برازش اقتصاد مقاومتی را نشان می­دهد و همانطور که مشخص است تمامی ضرایب نشان از مناسب بودن این معیار دارد.

جدول 7- ماتریس همبستگی و بررسی روایی واگرا به روش فورنل و لارکر(1981) اقتصاد مقاومتی

 

اقتصاد مقاومتی

الگوی صرف

بین المللی

تولید ملی

راهبردی

مدیریتی و اقتصادی

اقتصاد مقاومتی

000/1

         

الگوی مصرف

707/0

894/0

       

بین المللی

774/0

400/0

729/0

     

تولید ملی

723/0

471/0

530/0

921/0

   

راهبردی

813/0

547/0

580/0

386/0

876/0

 

مدیریتی و اقتصادی

372/0

040/0

078/0

-026/0

252/0

860/0

این امر در مورد تمام سازه­های پژوهش صدق می کند و این امر نشان از تایید روایی واگرا دارد.

جدول 8- ضرایب مسیر و ضرایب معنی داری مدل تاییدی اقتصاد مقاومتی

مسیر میان متغیرها

ضرایب مسیر

آماره t

p-value

نتیجه

الگوی مصرف -> اقتصاد مقاومتی

252/0

406/14

002/0

معنی­دار است.

بین المللی -> اقتصاد مقاومتی

295/0

456/14

001/0

معنی­دار است.

تولید ملی -> اقتصاد مقاومتی

336/0

899/12

001/0

معنی­دار است.

راهبردی -> اقتصاد مقاومتی

306/0

163/16

002/0

معنی­دار است.

مدیریتی و اقتصادی -> اقتصاد مقاومتی

270/0

809/9

004/0

معنی­دار است.

نتایج جدول 8 نشان می دهد که با توجه به ضرایب مسیر میان متغیرهای شاخص مدیریتی و اقتصادی، شاخص بین المللی، شاخص تولید ملی، شاخص راهبردی و شاخص الگوی مصرف همچنین آماره t و مقادیر p-value کمتر از 05/0 است، مدل مربوط به متغیر اقتصاد مقاومتی بطور کامل تایید می­گردد. در بررسی کلی مدل نیز مقدار SRMR ریشه میانگین مربعات باقیمانده استاندارد شده که یک مقدار تقریبی از نیکویی برازش مدل است برابر با 071/0 بوده که مقدار مناسب و قابل قبولی است.

نتایج تحقیق حاضر در شناسایی شاخص های اقتصاد مقاومتی با نتایج تحقیقات اخوان و همکاران(1394) که نشان میدهد مولفه های اجتماعی، حمایتی، فرهنگی ، انسانی ، دولتی و سیاسی، فناورانه، اقتصادی برای تحقق اقتصاد مقاومتی ضروریست و همچنین نتایج تحقیقات مومنی(1394)، مولفه های اصلاح الگوی مصرف، کاهش واردات، حمایت از تولید ملی، فعالسازی سیستم های پولی و بیمه ای بخش تولید، تداوم سیاست های خودکفایی، تبدیل تهدیدها به فرصت ها، مدیریت مصرف، روح خود باوری و خود اتکایی و اقتصاد دانش بنیان، استفاده حداکثری از همه ظرفیت ها را شناسایی نمودند، همخوانی دارد.

 

× نتیجه تحلیل سوال سوم پژوهش: الگوی ساختاری ارائه شده و برازش آن چگونه است؟

مدل کلی شامل هر دو بخش مدل اندازه گیری و مدل ساختاری می شود. و با تائید برازش آن، بررسی برازش در یک مدل کامل می شود، برای بررسی اعتبار و برازش کلی مدل در تحلیل pls  از معیار GOF استفاده شده که برابر ۰٫۳5 می باشد که مقدار قوی می باشد. همچنین نتایج تحلیل عاملی تائیدی(جدول1) نشان داد که مدل از روایی(همگرا و واگرا) و پایایی( بار عاملی، ضریب پایایی ترکیبی و ضریب آلفای کرونباخ) مناسب برخوردار می باشد. ماتریس همبستگی فورنل و لاکر در برازش مدل اصلی را نشان می­دهد و همانطور که مشخص است تمامی ضرایب نشان از مناسب بودن این معیار دارد.

جدول 9- روایی همگرا و پایایی ترکیبی در برازش مدل های اندازه گیری مدل اصلی

متغیرهای تحقیق

میانگین واریانس استخراجی (AVE)

ضریب پایایی ترکیبی (CR)؛

CR >7/0

ضریب پایایی آلفای کرونباخ

الگوی مصرف

800/0

889/0

750/0

بین المللی

531/0

772/0

759/0

تجاری سازی

728/0

949/0

938/0

تولید ملی

849/0

944/0

911/0

راهبردی

768/0

908/0

848/0

مدیریتی و اقتصادی

737/0

894/0

823/0

جدول زیر مربوط به ماتریس همبستگی فورنل و لاکر در برازش مدل اصلی را نشان می­دهد و همانطور که مشخص است تمامی ضرایب نشان از مناسب بودن این معیار دارد.

جدول 10- ماتریس همبستگی و بررسی روایی واگرا به روش فورنل و لارکر(1981) مدل اصلی

 

الگوی صرف

بین المللی

تجاری سازی

تولید ملی

راهبردی

مدیریتی و اقتصادی

الگوی صرف

894/0

         

بین المللی

397/0

728/0

       

تجاری سازی

633/0

656/0

853/0

     

تولید ملی

470/0

532/0

630/0

921/0

   

راهبردی

546/0

579/0

735/0

384/0

876/0

 

مدیریتی و اقتصادی

045/0

067/0

377/0

-023/0

243/0

859/0

 

بررسی تاییدی متغیرهای پنهان در مدل اصلی

جدول11- جدول ضرایب مسیر و ضرایب معنی داری مدل اصلی

مسیر میان متغیرها

ضرایب مسیر

آماره t

p-value

نتیجه

الگوی مصرف -> تجاری سازی

0.230

4.107

001/0

معنی­دار است.

بین المللی -> تجاری سازی

0.209

3.526

001/0

معنی­دار است.

تولید ملی -> تجاری سازی

0.300

4.680

000/0

معنی­دار است.

راهبردی -> تجاری سازی

0.304

4.812

004/0

معنی­دار است.

مدیریتی و اقتصادی -> تجاری سازی

0.286

5.091

002/0

معنی­دار است.

همچنین نتایج جدول 11 نشان می دهد، که ضریب مسیر شاخص الگو مصرف بر تجاری­سازی برابر با  23/0 و آماره t برابر با 107/4 و مقدار p-value کمتر از 05/0 بوده در نتیجه، شاخص الگوی مصرف بر تجاری­سازی، تاثیر معنی­دار و مستقیم دارد. ضریب مسیر شاخص بین­المللی بر تجاری­سازی برابر با  209/0 و آماره t برابر با 526/3 و مقدار p-value کمتر از 05/0 بوده در نتیجه، شاخص بین­المللی بر تجاری­سازی، تاثیر معنی­دار و مستقیم دارد. ضریب مسیر شاخص تولید ملی بر تجاری­سازی برابر با  300/0 و آماره t برابر با 680/4 و مقدار p-value کمتر از 05/0 بوده در نتیجه، شاخص تولید ملی بر تجاری­سازی، تاثیر معنی­دار و مستقیم دارد. ضریب مسیر شاخص راهبردی بر تجاری­سازی برابر با  304/0 و آماره t برابر با 812/4 و مقدار p-value کمتر از 05/0 بوده در نتیجه، شاخص راهبردی بر تجاری­سازی، تاثیر معنی­دار و مستقیم دارد. ضریب مسیر شاخص مدیریتی و اقتصادی بر تجاری­سازی برابر با  286/0 و آماره t برابر با 091/5 و مقدار p-value کمتر از 05/0 بوده در نتیجه، شاخص مدیریتی و اقتصادی بر تجاری­سازی، تاثیر معنی­دار و مستقیم دارد.

 

شکل 5- مدل اصلی در حالت ضرایب استاندارد

 

5-بحث، مقایسه و نتیجه­گیری

با توجه به نتایج پژوهش حاضر برخی شاخص­ها به عنوان شاخص های کلیدی موفقیت تجاری سازی محصولات دانش بنیان با تاکید بر سیاستهای ابلاغی اقتصاد مقاومتی در سطح ملی و همچنین برخی اقدامات به عنوان الگوی پیشنهادی در سطح ملی به منظور ارتقای وضعیت تجاری سازی محصولات با تاکید بر نقش مهم سیاستهای اقتصاد مقاومتی در کشور شناسایی و ارائه گردیده است. لذا با توجه به جهت گیری های کلان کشور در راستای توسعه محصولات دانش بنیان، حمایت ها و سیاست های دولت باید در مسیر تجاری سازی فناوری و کارآفرینی مبتنی بر فناوری قرار گیرد. دولت باید همانند بسیاری از کشورها با ساز و کارهای مختلف و توان بالقوه و ظرفیت داخلی مانند ابلاغ سیاستهای اقتصاد مقاومتی را باالفعل سازد و با شکوفا سازی استعدادها، توانمندی ها و قابلیت های کسب و کاری جامعه خویش را افزایش دهد. بنابراین باید در مسیر رشد تجاری سازی محصولات و کارآفرینی مبتنی بر فناوری و با بهره مندی از سیاستهای اقتصاد مقاومتی، کلیه ملزومات مورد نیاز و با هزینه کم و معقول فراهم گردد تا مسیر صعب العبور ایجاد ارزش و خلق ثروت از فناوری، به یک بزرگراه فراخ و راهوار تبدیل گردد تا هر کارآفرین بنا به توانایی های خویش بتواند به این عرصه وارد شده و به موفقیت دست یابد. بر این اساس و با توجه به نتایج پژوهش حاضر برخی شاخص­ها به عنوان شاخص های کلیدی موفقیت تجاری سازی محصولات دانش بنیان با تاکید بر سیاستهای ابلاغی اقتصاد مقاومتی در سطح ملی و همچنین برخی اقدامات به عنوان الگوی پیشنهادی در سطح ملی به منظور ارتقای وضعیت تجاری سازی محصولات با تاکید بر نقش مهم سیاستهای اقتصاد مقاومتی در کشور شناسایی و ارائه گردیده است. همچنین یکی از اهداف مهم اقتصاد مقاومتی رسیدن به اهداف سند چشم انداز ۲۰ ساله توسعه و متناسب با آن نرخ رشد اقتصادی است و شرکتهای دانش بنیان با ظرفیت­های خود مانند ارزش افزوده بالا و برخورداری از توان رقابت بیشتر به نسبت دیگر واحدهای تولیدی به دلیل اتکاء به خلاقیت و دانش و پژوهش ارکان مهم تحقق اقتصاد مقاومتی به شمار می روند و سرمایه گذاری در این بخش اشتغال پایدار را به همراه دارد. همچنین در مورد مقایسه یافته های تحقیق حاضر با سایر یافته­ها، باید اشاره کرد که این پژوهش با استفاده از بیشتر شاخص ها و مولفه­های موثر ارائه شده بر فرایند تجاری سازی و شاخص های اقتصاد مقاومتی توسط دیگر تحقیقات ذکرشده در پژوهش، سعی بر توسعه این مدلها داشته است، پس می توان گفت که این تحقیق همسو با این تحقیقات گامی در جهت شناخت بهتر شاخص­ها، مولفه ها و عوامل موثر بر فرآیند تجاری سازی برداشته است.

در تحقیق حاضر و در نتایج حاصله از سوال اول، که شاخص های تجاری سازی شامل؛ شاخص های فردی، شاخص های سازمانی و مدیریتی ،شاخص های فرهنگی و اجتماعی، شاخص های قوانین و تاییدیه ها،  شاخص های مالی و اقتصادی، شاخص های توانمندی بازاریابی و فروش و شاخص های قابلیت های فناورانه شناسایی شدند؛ نتایج تحقیقات شمسی و صادقی(1395)،در خصوص شناسایی عوامل موثر بر تجاری سازی محصولات دانش بنیان بود که محققان نتیجه گرفتند که عوامل تاثیرگذار در این تحقیق به چهار عامل فنی، فرهنگی واجتماعی، اقتصادی و حقوقی و عوامل تسهیل کننده صادرات تقسیم می شوند. لذا نتیجه حاصل از سوال اول تحقیق حاضر در خصوص مولفه ذکر شده با نتایج تحقیقات مذکور و همچنین تحقیقات سنایی و همکاران(1395) که عوامل مدیریتی (ریسک پذیری مدیریت، تعهد مدیریت ،تخصص مدیریت)،عوامل تکنولوژیکی (تکنولوژی بازار محور،تکنولوژی نوآورانه به موقع،ظرفیت تحقیق و توسعه)، عوامل بازاریابی (استراتژی رقابتی،سیاست قیمت گذاری،تبلیغات،نیاز مشتری) و عوامل محیطی (حمایت های دولت، قوانین اداری و قانونی،قوانین دولتی)  را شناسایی نمودند و همچنین تحقیقات آقاجانی و سروری اشلیکی(1392) که عوامل تکنولوژیکی نوآورانه؛ عوامل بازاریابی و نیاز مشتری ؛ عوامل مدیریتی و عوامل محیطی و حمایت های دولت را شناسایی نمودند. همچنین نتایج تحقیقات مولوی و مهدیزاده(1395)، سوتهنتا و جک[11](2014)، انجمن دانشگاه ها و کالج های کانادا (2013) که با نتایج تحقیقات حاضر همخوانی داشته و در یک راستا قرار دارد.

نتایج حاصله از سوال دوم تحقیق، که شاخص های اقتصاد مقاومتی را شامل؛ شاخص های مدیریتی و اقتصادی، شاخص های بین المللی، شاخص های تولید ملی، شاخص های راهبردی،  شاخص های  الگوی مصرف شناسایی و احصاء شده است؛ با نتایج تحقیقات مومنی نیا(1394)، که مولفه های اصلاح الگوی مصرف،کاهش واردات، حمایت از تولید ملی، فعالسازی سیستم های پولی و بیمه ای بخش تولید، تداوم سیاست های خودکفایی، تبدیل تهدیدها به فرصت ها، مدیریت مصرف، روح خود باوری و خود اتکایی، توجه به اقتصاد دانش بنیان، استفاده حداکثری از همه ظرفیت ها را شناسایی نمود همراستا می باشد. همچنین با نتایج تحقیقات عرب و قاسمیان صاحبی(1395)، که مهم ترین مولفه های تحقق اقتصاد مقاومتی را؛ فراهم آوردن نظام ملی نوآوری و تجاری سازی دستاورهای پژوهشی، برپایی همه جانبه سامانه فراگیر حقوق مالکیت معنوی، ملی و جهانی نوآوری ها، راه اندازی و گسترش کانون های پژوهش و پیشرفت، وجود بخش پژوهش و پیشرفت افزون بر درآمدزایی، و راه اندازی و پشتیبانی دانشگاه کارآفرین شناسایی نمودند همخوانی داشته و در یک راستا قرار دارد.

نتایج حاصله از سوال سوم تحقیق، که بر اساس خروجی حاصل از نرم افزار PLS نشان دهنده این است که مدل های اندازه گیری از روایی(همگرا و واگرا) و پایایی مناسب برخوردار می باشد. و شاخص های پنج گانه اقتصاد مقاومتی ( شامل: شاخص های مدیریتی و اقتصادی، بین المللی، تولید ملی، راهبردی و الگوی مصرف) بر تجاری­سازی، تاثیر معنی­دار و مستقیم دارد. لذا نتایج پژوهش حاضر با نتایج تحقیقات شفیعی و سبزی(1395) که تولیدو تجاری سازی محصولات دانش بنیان را به عنوان یکی از مهم ترین حوزه های اقتصاد دانش بنیان می تواند موجب ارزآوری و ارزش افزوده بالایی برای کشور شود که می تواند کشور را در عمل به اقتصاد مقاومتی یاری رساند. و همچنین تحقیقات عرب و قاسمیان صاحبی(1395) و میرزاخانی و پورحاتمی(1393) و آقاجانی و سروری اشلیکی(1392) همخوانی داشته و در یک راستا قرار دارد. بنابراین با توجه به نقش و جایگاه این حوزه و توانمندی های بالای متخصصان ایرانی انتظار می رود حمایت ها و تسهیلات بیشتری در اختیار شرکت های دانش بنیان قرار گیرد تا شاهد پیشرفت روزافزون کشور شود. همچنین در مورد مقایسه یافته های تحقیق حاضر با سایر یافته محققان، باید اشاره کرد که این پژوهش با استفاده از بیشتر شاخص ها و مولفه­های موثر ارائه شده بر فرایند تجاری سازی و شاخص های اقتصاد مقاومتی توسط دیگر محققان مورد ذکر در پژوهش، سعی بر توسعه این مدلها داشته است، پس می توان گفت که این تحقیق همسو با این تحقیقات گامی در جهت شناخت بهتر شاخص­ها، مولفه ها و عوامل موثر بر فرآیند تجاری سازی برداشته است. قطعاً و بدون هر گونه تردیدی تحقق اقتصاد مقاومتی که در چند سال اخیر مورد تاکید مقام معظم رهبری و دیگر مسئولان ارشد کشور می باشد با سخنرانی، شعار، حرف و بنرهای رنگارنگ محقق نخواهد شد بلکه تحقق اقتصاد مقاومتی با اجرای کامل مولفه های مختص اقتصاد مقاومتی ممکن خواهد شدکه افزایش بهره وری، استفاده حداکثری از حداقل امکانات، بهره گیری از تمامی ظرفیت ها و قابلیت به معنای کمال و تمام آن و در نهایت رونق تولیدات داخلی و افزایش اشتغال به عنوان مهمترین راهبردهای آن محسوب می شوند.

 

6-پیشنهادات کاربردی تحقیق:

  • پیشنهادهای مبتنی بر یافته های حاصل از سوال اول پژوهش: الف- تعداد مراکز رشد در زمینه های مختلف در دو استان مورد پژوهش مطلوب است، اما شرکت های موجود در دو استان به چند مورد و رشته محدود شده که یکی از دلایل مهم آن برای درک شکاف میان پژوهش و تولید ممکن است نقص در تجاری سازی باشد. به همین دلیل ارتباط موثر، کارآمد و پویایی دفاتر ارتباط دانشگاه با صنعت که با سیاستهای اقتصاد مقاومتی آشنایی کامل دارند، بسیار کارساز می باشد ب) از آنجاییکه یکی از مولفه های مدنظر برای رسیدن به اقتصاد مقاومتی، ورود شرکتهای دانش بنیان به بازار و عرضه کالاها و محصولات آنها می باشد؛ لذا پیشنهاد می­گردد قانون حمایت از شرکتهای دانش بنیان و موسسات پژوهشی در جهت تکمیل آن بازنگری جدی گردد.
  • پیشنهادهای مبتنی بر یافته های حاصل از سوال دوم پژوهش: الف) مشکلاتی از قبیل کندی روند خصوصی سازی و ندادن اختیارات کافی به بخش خصوصی و عدم حمایت لازم از تشکل­های تخصصی غیردولتی و همسان نبودن برخی از قوانین و ضوابط تجاری با شرایط موجود و بعضا بروکراسی ناهمگون که منجر به کندی روند کارها میگردد مرتفع گردند. و در نهایت از مشکلات دست و پا گیری که امروزه به قول معروف به مثابه فعل خود تحریمی از آن یاد می­شود پرهیز گردد.ب)فرهنگ سازی، اطلاع رسانی و تبلیغات گسترده برای تولیدات برتر محصولات دانش بنیان استانی و حمایت از بازاریابی و بازار رسانی این محصولات در سطح کشور.
  • پیشنهادهای مبتنی بر یافته های حاصل از سوال سوم پژوهش: الف) تدوین قوانین دولتی شفاف در حمایت از پژوهش های فناورانه و فرآیند تجاری سازی آنها توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و وزارت علوم در راستای تحقق سیاستهای اقتصاد مقاومتی.ب) استفاده از تمامی ظرفیت ها و امکانات، قابلیت ها و توانمندی ها منطقه ای، بومی و استانی برای ارتقاء رونق تولید و ایجاد واحد رونق تولید و توسعه اشتغال در تمامی دستگاه های اجرایی استان و در سطوح ملی و کشوری.

 

[1] - Moon and Sohn

[2] - Del Bo, Chiara F

[3] - Ghanei Rad, M.A

[4] - Braun, M. & others 

[5] .Jan aisice &al

[6] .Zhao, Zuo &Deng

[7] .Lin, A.N. & Scott, J.T

[8] Content Validity Ratio

[9] Content Validity Index

[10] Varimax

[11] . Soetanto&jack

  • آقاجانی، حسنعلی؛ حسینی، ابوالحسن و سروری اشلیکی، زهرا(1394)، شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر بر تجاری سازی محصولات شرکت های دانش بنیان با تکنینک fahp(شاهد تجربی: شرکت های دانش بنیان مستقر در مراکز رشد شمال کشور)، تحقیق در عملیات و کاربردهای آن، سال 12، شماره3 ، صص 85-100.
  • دانش، محمد علی(1396)، شناسایی و اولویت بندی عوامل شکست و موفقیت تجاری سازی تکنولوژی در شرکتهای دانش بنیان، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی تهران.
  • دهدشتی شاهرخ زهره وحمید رضا فرج شوشتری پور(1397)، طراحی مدل تجاری‌سازی کالاهای دانش‌بنیان در صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات در استانهای تهران و قم، مجله تحقیقات بازاریابی نوین، دوره 8، شماره پیاپی 29، صص 23-38.
  • روحی فرشمی, فاطمه(۱۳۹۶)، بررسی رابطه اقتصاد مقاومتی و توسعه فرهنگ کارآفرینی در مدارس استان گلستان، کنفرانس ملی پژوهش های نوین در مدیریت،اقتصاد و علوم انسانی، کازرون، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون
  • شقاقی شهری، وحید؛ کریم، محمدحسین(1395)، اقتصاد مقاومتی، درونزایی اقتصاد ایران و فساد مالی، ویژه نامه اقتصاد مقاومتی، سیاستهای راهبردی و کلان، دوره 4، صفحه 63-90.
  • عالیپور ، علیرضا و همکاران(1396)، رائه الگوی شرکتهای زایشی پژوهشی به منظور تجاری سازی تحقیقات دانشگاهی در مراکز رشد دانشگاهی و پارک علم و فناوری استان مازندران،فصلنامه پژوهشی و برنامه ریزی در آموزش عالی، دوره 23، شماره 1، صص115-136.
  • علی احمدی، علیرضا؛ فروزنده دهکردی، لطف اله و عباسی اسفنجانی، حسین (1394)، شناسایی ابزارهای حمایتی دولتها برای تجاری سازی تحقیقات دانشگاهی، فصلنامه رهیافت، مرکز تحقیقات سیاستهای علمی کشور، ش 47 ، صص 56 –
  • فکور، بهمن(1383) تجاری سازی نتایج تحقیقات، نشریه رهیافت، شماره 34، زمستان، صص 58-53.
  • کریم، محمدحسین؛ امیری، حسین(1396)، راهبردها و چالش های اقتصاد مقاومتی و ریاضتی، ویژه نامه اقتصاد مقاومتی، سیاستهای راهبردی و کلان، دوره 5، صفحه 61-80
  • محسنی راد، حسین و ربیعی، مهناز(1396)، اولویتبندی عوامل مؤثر در تجاریسازی محصوالت دانشبنیان، سیاست گذاری علوم و تکنولوژی علم و فناوری، شماره 1، خرداد96، صص 6-24.
  • مومنی نیا, زکیه(۱۳۹۴)، شناسایی مولفه های اقتصاد مقاومتی، اولین همایش ملی بهبود کسب و کار، کارآفرینی توسعه در بستر اقتصاد مقاومتی، زنجان، دانشکده فنی و حرفه ای الغدیر زنجان
  • نوری، جواد؛ بنیادی، علی و اسماعیل زاده، محمد(1395)، تعیین جایگاه ایران در منطقه از منظر اقتصاد دانش بنیان برپایه الگوریتم خوشه‌بندی، ویژه نامه اقتصاد مقاومتی، سیاستهای راهبردی و کلان، دوره 4، صفحه 133-156.