Quarterly Journal of The Macro and Strategic Policies

Quarterly Journal of The Macro and Strategic Policies

A Comparative Study of Policies and Laws, and Leadership Statements on Food Security Based on Good Governance Principles

Document Type : Research/Original/Regular Article

Authors
Sayyed Shabnaz Ettehad 1
Jamileh Tavakolinia 2
Mohamadrahim Rahnama 3
1 PhD of Geography and Urban Planning, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Professor, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Literature and Human Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
10.30507/jmsp.2023.400550.2593
Abstract
One of the major challenges the country has faced in recent decades, due to urban population growth and changes in economic and political contexts, is food security. Various laws, policies, and plans have been adopted and implemented over the years; however, the issue of food supply and food security remains unresolved. The Supreme Leader has repeatedly emphasized the importance of this issue and outlined principles and solutions that could be instrumental in addressing this challenge. This study examines the texts of documents (laws and policies) and leadership statements on food security. Using the thematic analysis method, the themes were extracted within the framework of food security dimensions and subsequently compared based on the principles of good governance, a key approach to achieving food security. The findings highlight that a common theme across documents and statements is the emphasis on leveraging modern knowledge, technology, and innovations to enhance production levels. Additionally, accountability, efficiency, effectiveness, and justice are identified as key principles for achieving food security through good governance, as emphasized in the leadership's statements. These principles should guide the formulation and implementation of policies and laws.
Keywords
Thematic Analysis
Policies and Laws
Leadership Statements
Good Governance
Food Security

Subjects

 
1. مقدمه 
مفهوم امنیت غذایی ناظر به این است  که تمام قشرها در همۀ زمان‌ها دسترسی اقتصادی و فیزیکی به مواد غذایی سالم و مغذی داشته باشند. امنیت غذایی چهار بُعد اصلی دارد: موجودی، دسترسی، مصرف و پایداری (تولید، توزیع، مصرف و پایداری) (FAO, 1996). هر نوع تغییر در این زنجیره ممکن است امنیت غذایی پایدار را دچار بحران کند. اهمیت امنیت غذایی تا حدی است که در قانون اساسی نیز به منظور تأمین استقلال اقتصادی جامعه، بر ریشه‌‌کن کردن فقر و برآوردن نیازهای اساسی مردم در راستای برقراری امنیت غذایی تأکید شده است و در اهداف و برنامه‌‌های توسعۀ کشور جایگاه مهمی دارد (حسینی، پاکروان چروده و سلامی، 1395، صص. 54 و 58). مقام معظم رهبری نیز همواره در جلسات و دیدارهایشان، در زمان‌‌های مختلف، بر اهمیت این موضوع و پایه‌‌های بنیادین ارتقا و رشد آن به‌طور ویژه تأکید کرده‌اند.    
امروزه، با وجود تنوع غذایی، دسترسی به مواد غذایی سالم و مصرف آن با مشکل روبه‌‌رو‌‌ شده ‌است (حقیقیان‌رودسری، عجمی، داوودی و محمدی نصرآبادی، 1398، ص. 154)؛ زیرا سیاست‌‌های اقتصاد نئولیبرال با متمرکز کردن ثروت در دستان تعداد کمی از افراد و شرکت‌‌ها، نابرابری درآمد، فقر و ناامنی غذایی را افزایش داده‌اند (Long, Gonçalves, Stretesky & Defeyter, 2020. p. 3) و جریان سرمایه باعث شده تهیۀ غذا که از حداقل‌‌های زیست انسانی است، در مراحل مختلفش، از جمله تولید، توزیع و مصرف مواد غذایی، در رقابتی‌‌ترین حالت ممکن قرار گیرد و موجب نابرابری و عدم توازن شود. در نتیجه کشور با مسائل و مشکلات گوناگونی در حوزه‌‌‌‌‌های کشاورزی، منابع آب، اقتصاد، سلامت و تغذیه رو‌‌به‌‌رو شده است. اسناد، سیاست‌‌ها، قوانین و مقررات کشور طی سال‌‌های مختلف از نظر نیاز اساسی هر انسان تا رشد و توسعۀ کشاورزی، اقتصاد و پایبندی به الگوی تغذیۀ سالم، به مسئلۀ امنیت غذایی پرداخته ‌‌است. با این حال، مسائل و مشکلات پیش‌‌رویِ تحقق امنیت غذایی کاملاً رفع نشده و این حکایت از ضرورت مطالعه‌ای جامع دارد تا شکاف‌‌ها و خلأهای احتمالی را مشخص کند. از سوی دیگر، تجربه ثابت کرده ‌‌است که توجه و کاربست بیانات رهبری در حوزه‌‌های مختلف و مسائل مربوط به کشور، همواره راهگشا و چاره‌‌ساز بوده ‌‌است. لذا در این پژوهش ضمن بررسی و تحلیل قوانین و سیاست‌‌های مصوب در حوزۀ امنیت، با استفاده از روش تحلیل مضمون به مقایسۀ تطبیقی آن‌ها با بیانات رهبری پرداخته شده است تا تطابق‌‌پذیری آن‌ها با هم و با اصول حکمروایی خوب روشن شود. پرسش‌های تحقیق عبارت‌اند از:
1. مضامین قوانین و سیاست‌‌های مصوب ایران در حوزۀ امنیت غذایی شامل چه ابعادی است؟
2. مضامین بیانات رهبری در حوزۀ امنیت غذایی چه ابعادی دارد؟
3. تطابق میان بیانات رهبری و اسناد (قوانین و سیاست‌ها) در حوزۀ امنیت غذایی از چه منظری است؟
 
2. پیشینۀ تحقیق    
عزیزی، مهرگان و یاوری (1395) تأثیر سیاست‌‌های حمایتی و هدفمندی یارانه‌‌‌‌ها را بر امنیت غذایی خانوارهای شهری بررسی کردند. نتایج پژوهش آن‌ها از این قرار است: در کوتاه‌مدت و بلندمدت شاخص حمایت از بخش کشاورزی معنا‌دار و دارای اثر مثبت بر امنیت غذایی است؛ متغیر مجازی سال‌های اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها و شاخص تورم نیز معنادار بوده و اثر منفی بر امنیت غذایی داشته است؛ اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها در نخستین سال‌ها اثر مثبتی بر بخش تولید و مصرف مواد غذایی نداشته است. اسکندری، محمدی‌یگانه، چراغی و عینالی (1401) با استفاده از تحلیل‌‌های آماری تأثیر گردشگری پایدار را بر امنیت غذایی خانوارهای روستایی بررسی کردند و نشان دادند بین امنیت غذایی خانوار و گردشگری رابطۀ معنادار وجود دارد و اقتصاد گردشگری بیشترین تأثیر را بر امنیت غذایی دارد. چیذری، حسینی و حسینی (1401) در پژوهش خود به مطالعۀ تأثیر سیاست‌های ارزی و تجاری بر امنیت غذایی در کشور پرداختند. براساس یافته‌‌های این پژوهش، سیاست ارزی اثر معکوس و سیاست تجاری اثر مثبت بر امنیت غذایی خانوارهای شهری و روستایی دارد. عبداللهی و دیگران (1401) در قالب پژوهشی کیفی، راهکارها و اقدامات ضروری برای ارتقای امنیت غذایی و بهره‌‌مندی آحاد مردم از سبد غذایی سالم را شناسایی کردند. پژوهشگران از طریق مصاحبۀ دلفی و تحلیل مکس‌کیودا چهار عامل مهم را به این ترتیب معرفی کردند: شکاف درآمدی، نبود متولی مشخص امنیت غذایی در کشور، فقر و درآمد پایین خانوارها، و بی‌توجهی به پایداری سیستم تولید مواد غذایی. در پژوهشی دیگر، قلی‌‌پور، احدنژادروشنی و مشکینی (1401) با روش تحلیل مضمون  سیاست‌‌ها و برنامه‌‌های توسعۀ ایران را در حوزۀ امنیت غذایی بررسی کردند. براساس نتایج این پژوهش، رویکرد برنامه‌های توسعه به امنیت غذایی بنیان روستایی دارد و برنامه‌ریزی سیستم‌های غذایی پایدار، به‌ویژه برای شهرها، در متن این برنامه‌ها به‌صورت جدی پیگیری نشده‌ ‌است. 
 آدجاپونگ  (2021) با روش نظریۀ داده‌بنیاد  ارتباط میان حکمروایی امنیت غذایی در منطقۀ شمالی غنا را بررسی کرد و دریافت که روابط بین‌سازمانی در نهادهای دولتی و غیردولتی در تحقق امنیت غذایی مؤثر است و فقدان منابع مالی متمرکز برای تأمین برنامه‌‌های امنیت غذایی در غنا یکی از مسائل اصلی است.  
مطالعات انجام‌شده اغلب مسئلۀ امنیت غذایی را در یک منطقۀ جغرافیایی خاص و در مقیاس شهر یا روستا بررسی کرده‌‌اند و برخی از آن‌ها نیز صرفاً بخشی از مسئلۀ امنیت غذایی را مورد مطالعه قرار داده‌‌اند. لذا وجه تمایز پژوهش حاضر این است که برنامه‌‌های مصوب کشور شامل قوانین، سیاست‌‌ها و طرح‌‌های توسعه را به تفکیک بازۀ زمانی براساس چهار مؤلفۀ اصلی امنیت غذایی تحلیل کرده و مهم‌‌تر آنکه این تحلیل برپایۀ بیانات مقام معظم رهبری و تأکید ایشان بر مسئلۀ امنیت غذایی صورت گرفته تا شکاف احتمالی موجود میان توصیه‌‌ها و رهنمودهای ایشان و برنامه‌‌ها، قوانین و سیاست‌‌ها شناسایی گردد.  
3. چارچوب نظری   
مفهوم امنیت غذایی در اواسط دهۀ 1970 م و در جریان بحث بین‌‌المللی بحران جهانی غذا به وجود آمد و بر رفع مشکلات مربوط به تأمین مواد غذایی برای اطمینان از در دسترس بودن و ثبات قیمت مواد غذایی اساسی در سطح بین‌‌المللی و ملی تمرکز کرده است (FAO, 2011).  
توماس مالتوس  معتقد است توان جمعیت از توان زمین در تولید غذا برای مردم بسیار بیشتر است (جمالی، ذوالفقارطلب و هاشمی، 1393، ص. 167) و برخلاف رشد«هندسی» جمعیت، تولید غذا و وسایل امرارمعاش «به‌طور تصاعدی» افزایش می‌یابد (Bezu, 2013, p. 338). بنابراین امنیت غذایی صرفاً به موجودی غذا بستگی دارد (Burchi & De Muro, 2016, p. 11). از سوی دیگر آمارتیا سن  در نظریۀ استحقاق، امنیت غذایی را از نظر دسترسی مطرح می‌‌کند. به باور او، ممکن است غذا وجود داشته باشد، اما در دسترس همه نباشد (Muzerengi, Khalema & Zivenge, 2021, p. 3). اما فائو معتقد است برای تحقق امنیت غذایی هر چهار رکن آن، یعنی موجودی، دسترسی، مصرف و پایداری، باید هم‌زمان برآورده‌‌ شود. در حالی که مسائل پشتیبانی فنی برای تخصیص منابع و مدیریت آن‌ها و عرضۀ خدمات بسیار مهم است، تداوم ناامنی غذایی عمدتاً ریشه در جنبه‌‌های فقر، قدرت و نابرابری دارد که حکمروایی خوب دارای نقش مهمی در مقابله با آن‌هاست (FAO, 2011, p. 15). مشکل امنیت غذایی باید از طریق برنامه‌‌ای حل شود که از اصول حکمروایی خوب پیروی کند؛ زیرا این اصول می‌‌تواند برنامه را به‌نحوی شکل دهد که نیازهای مردم را به‌طور جامع در نظر بگیرد و به آن‌ها اطمینان بخشد که قابل اعتماد و کارآمد است (Stecyk, 2018, p. 11). 
حکمروایی خوب در حوزۀ امنیت غذایی شیوه‌ای از حکومت با شبکه‌هایی از بازیگران دولتی و خصوصی وابسته به هم در سطوح مختلف، از سطح محلی تا فراتر از دولت و سایر ذی‌نفعان، در راستای تأمین امنیت غذایی است (Zerbian & de Luis Romero, 2021, p. 4) و افزون بر آنکه فراتر از ایجاد تعادل بین عملکرد عملیات بازار و نقش هنجاری و نظارتی دولت است، سیاست‌‌های آن در شفافیت، قوانین روشن و پاسخ‌گویی ریشه دارد (Shamah-Levy, Mundo-Rosas, Flores-De la Vega & Luiselli-Fernandez, 2017, p. 77). بنابراین حکمروایی خوب در حوزۀ امنیت غذایی شامل برنامه‌‌ریزی، تصمیم‌‌گیری، شفافیت، مشارکت و پاسخ‌گویی در چهار رکن امنیت غذایی (موجودی، دسترسی، مصرف و پایداری)، است. از سوی دیگر وجود نهادهای کارآمد، مؤثر، پاسخ‌گو برمبنای احترام به حاکمیت قانون، عدالت در مدیریت، تخصیص منابع و عرضۀ خدمات در تحقق امنیت غذایی در چارچوب حکمروایی خوب نقش اساسی دارند (FAO, 2011, p. 17). چارچوب حکمروایی خوب برای امنیت غذایی براساس گزارش فائو، هفت اصل دارد: کارایی و اثربخشی، برابری، مسئولیت‌پذیری، پاسخ‌گویی، شفافیت، مشارکت و قانون‌مداری. این چارچوب مبتنی بر اصولی است که علاوه بر امنیت غذایی به دستیابی به حق غذا کمک می‌‌کند که از اهداف کلی راهبردهای امنیت غذایی به شمار می‌آید. 
جدول 1. اصول حکمروایی خوب
اصول تعریف اصول تعریف
کارایی و اثربخشی مدیریت موفق شبکه از طریق ایجاد اعتماد و درک مشترک، و روشن کردن نقش‌‌ها و مسئولیت‌‌ها. قانون‌‌مداری مکانیسم‌‌های حکومتی از رویکرد حمایت از حقوق بشر و حق بر غذا استفاده می‌‌کنند.
مسئولیت‌پذیری نظارت و ارزیابی عملکرد و فرایند، پاسخ‌گویی تصمیم‌‌گیرندگان در برابر افرادی که به آن‌ها خدمت می کنند. پاسخ‌گویی مکانیسم‌‌های حکمرانی می‌‌تواند در بازۀ زمانی معقول به همۀ ذی‌نفعان و نیازها و منافع واقعی آن‌ها خدمت کند.
شفافیت
دسترسی آزادانۀ عموم مردم به اطلاعات و آگاهی آنان از تصمیمات و اینکه چه کسی در قبال چه چیزی پاسخ‌گوست. برابری بدون تبعیض یا حذف هیچ گروهی، در رویه‌‌ها و ابتکارات مربوطه سعی می‌کند نابرابری‌‌ها را کاهش دهد.
مشارکت
افراد می‌‌توانند در برنامه‌‌ریزی، طراحی، نظارت و ارزیابی تصمیمات مؤثر بر آن‌ها مشارکت کنند. طبقه‌‌بندی مشارکت عمومی معمولاً براساس درجات زیر است: عدم مشارکت، مشارکت ظاهری (اطلاعات، مشاوره و مشارکت فعال) و قدرت شهروندی.
(Source: Zerbian & de Luis Romero, 2021, p. 6)
4. روش تحقیق  
تحلیل مضمون یکی از روش‌‌های تحلیل داده‌‌های کیفی برای شناسایی الگوی معنایی در مجموعه‌ای از داده‌هاست ‌‌(کیخا و توفیقی‌‌داریان، 1400، ص. 61) که در آن، مقوله‌های مشترک با استفاده از کدگذاری داده‌‌های متنی گروه‌‌بندی می‌‌شود. در این روش، براساس ابعاد مشترک، طبقه‌‌بندی مقوله‌‌ها طی فرایندی سلسله‌مراتبی در طبقات مضامین اصلی، فرعی و نهایی صورت می‌‌گیرد (رضایی‌‌پاشا، شریفی‌فر، شارع‌پور و کیا، 1400، ص. 43). مزیت روش تحلیل مضمون در آزادی عمل پژوهشگر است و از این نظر، ارجاع به مبانی نظری ضرورت ندارد و می‌‌تواند در پی کشف الگوی خود باشد (هاشمی و قاسمی، 1398، ص. 9)؛ به علاوه، در عین سادگی، امکان تلخیص، ترکیب و توصیف داده‌‌های غنی و پیچیده را فراهم می‌‌سازد و بر محتوای متن تمرکز و تأکید می‌کند (رفیعی، صالحی‌نیا و مطلبی، 1398، ص. 86). در این شیوه که اشتراوس و کوربین  آن را بسط دادند (فلیک، 1397، ص. 329)، سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی برای مفاهیم و مقولات صورت می‌‌گیرد که هدف از آن، خرد کردن و فهم متن و پیوند اجزای به‌دست‌آمده با یکدیگر و همچنین نظم‌‌دهی به آن‌هاست (حسینی، 1399، ص. 190).    
در این روش، ابتدا مضامین در قالب کدهای باز از متون استخراج می‌شود و کدهای هم‌مفهوم در قالب یک کد قرار می‌‌گیرد. در کدگذاری باز، داده‌‌ها به منظور تنظیم در قالب مفاهیم از یکدیگر تقطیع می‌‌شود (فلیک، 1397، ص. 330). در مرحلۀ بعد، یعنی کدگذاری محوری، مقوله‌‌های به‌دست‌آمده از کدگذاری باز پالایش، تفکیک و سازمان‌دهی می‌‌شود. در کدگذاری محوری که ساختاربندی مقوله‌‌ها و مفاهیم است، مفاهیم حول محور موضوع اصلی صورت می‌‌گیرد (کاوند، خواجه‌سروی و صمیم، 1397، ص. 91). سومین مرحله کدگذاری انتخابی است که کدگذاری محوری را در سطح انتزاعی‌‌تر ادامه می‌دهد و شکل‌‌گیری و پیوند هر دسته‌‌بندی تشریح می‌‌شود (فلیک، 1397، ص. 337).  
در این پژوهش، تحلیل مضمون در دو بخش صورت گرفته و نتایج آن بررسی و تحلیل شده ‌‌است. ابتدا بیانات رهبری در حوزۀ امنیت غذایی از پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌‌الله العظمی خامنه‌‌ای، استخراج و به تفکیک سال دسته‌‌بندی شده است (نک. جدول 2). 
جدول 2. طبقه‌‌بندی بیانات رهبری در حوزۀ امنیت غذایی
ردیف عنوان تاریخ
1 بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت 8/6/1401
2 بیانات در دیدار مسئولان نظام 23/1/1401
3 سخنرانی نوروزی خطاب به ملت ایران 1/1/1401
4 دیدار مدیران، متخصصان و کارشناسان سازمان انرژی اتمی با رهبر انقلاب 20/1/1393
5 تشکیل جلسۀ سران قوا در حضور رهبر انقلاب 6/12/1392
6 دیدار اعضای کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس با رهبر انقلاب 5/2/1390
7 بیانات در دیدار کشاورزان 14/10/1384‌‌
8 بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان 14/10/1382
9 بیانات در دیدار کارگزاران نظام 15/5/1382
10 پیام به رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام برای رسیدگی به موارد پیشنهادی دولت 19/1/1378
 
در بخش بعدی، روش تحلیل مضمون در متن اسناد، قوانین، سیاست‌‌ها و طرح‌‌های مصوب در حوزۀ امنیت غذایی به کار گرفته شد که جزئیات آن در جدول 3 آمده است. 
جدول 3. مواد پژوهش در بخش اول تحلیل مضمون
نوع اسناد دورۀ زمانی نوع اسناد دورۀ زمانی
برنامۀ اول توسعه 1368ـ1372 برنامۀ دوم توسعه 1374ـ1378
برنامۀ سوم توسعه 1379ـ1383 برنامۀ چهارم توسعه 1384ـ1388
برنامۀ پنجم توسعه 1390ـ1394 برنامۀ ششم توسعه 1396ـ1400
قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی 1379 چشم‌‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 1382
سند کاهش فقر و هدفمند کردن یارانه‌ها 1384 نقشۀ جامع علمی سلامت 1389
سیاست‌‌های کلی اصلاح الگوی مصرف 1389 آیین‌‌نامۀ تشکیلات و شرح وظایف شورای‌عالی سلامت و امنیت غذایی 1390
نقشۀ تحول نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت 1391 سیاست‌‌های کلی نظام در بخش کشاورزی 1391
سیاست‌‌های کلی اقتصاد مقاومتی1392
 
5. یافته‌‌های تحقیق 
پس از مطالعۀ دقیق متن بیانات رهبری، با استفاده از روش تحلیل مضمون، مضامین اصلی و فرعی برحسب سه بازۀ زمانی استخراج و دسته‌بندی شد و محوریت هریک براساس ابعاد امنیت غذایی مشخص گردید. در جدول 4، نتیجۀ تحلیل مضمون متن بیانات برحسب بازه‌‌‌‌های زمانی ده‌‌ساله و نیز ابعاد امنیت غذایی آمده است. 
جدول 4. استخراج مضامین اصلی و فرعیِ متن بیانات رهبری
بازۀ زمانی مضامین فرعی مضامین اصلی ابعاد امنیت غذایی
1370ـ1380 - پایبندی به عدالت اجتماعی در بهره‌‌وری از منابع 
- حمایت از قشرهای کم‌‌توان و محرومان جامعه
- اتکا به کشاورزی و بی‌‌نیازی از سایر کشورها در تأمین غذا
- بهره‌‌گیری از توان، استعداد و ظرفیت‌‌های طبیعی در جهت رشد و ایجاد زمینه‌‌های اشتغال عدالت حکمروایی
1380ـ1390 - رونق اقتصاد، اشتغال و کاهش تورم در حوزۀ کشاورزی
خودکفایی، رونق اقتصادی و اشتغال،
 ارتقای کشاورزی تولید
-توجه ویژه به بخش کشاورزی و دامداری
-کشاورزی پایه و مبنای توسعۀ کشور ارتقای کشاورزی و دامداری
-خودکفایی در گندم
- ارزش و اهمیت شغل کشاورزی
- لزوم توجه ویژۀ مسئولان و دانشگاهیان به بخش کشاورزی
- پایبندی به کار و رویۀ جهادی در حوزۀ کشاورزی
- فراهم کردن زمینه برای صادر کردن محصولات و تولیدات داخلی به سایر کشورها خودکفایی، مدیریت و  برنامه‌‌ریزی به همراه بهره‌‌گیری از علم و دانش متخصصان و کار جهادی (مشارکتی)  تولید و حکمروایی
1390ـ1400 - تمرکز بر ممانعت از واردات بی‌‌رویه در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی ممانعت از واردات، ارتقای ذخایر تولید
-نقش مهم دانش هسته‌‌ای در تولید انرژی، صنعت، بهداشت، کشاورزی، امنیت غذایی و تجارت
-نقش مهم دانش هسته‌‌ای در تقویت و ارتقای اعتمادبه‌نفس ملیبهره‌‌گیری از دانش هسته‌‌ای در رونق کشاورزی
-رشد و ارتقای شرکت‌‌های دانش‌‌بنیان
- به‌کارگیری شیوه‌‌های نوین آبیاری، کشاورزی و تولید
- بهره‌‌وری حداکثری از آب و خاک
- رشد درآمد کشاورزان
-رفع معضل کمبود آبارتقای دانش و نوآوری در کشاورزی
-خودکفایی در تولید گندم، ذرت و نهاده‌های دامی
- پیشرفت صنعت
-پیشرفت دانش تخصصی و نیروی کار متخصصخودکفایی در کشاورزی
-امنیت اقتصادی
-اتکای بخش واردات به کشاورزیرونق کشاورزی
 
 
در بخش دوم، با استفاده از روش تحلیل مضمون متن اسناد (قوانین و سیاست‌‌ها) در حوزۀ امنیت غذایی بررسی و مضامین اصلی و فرعی متن اسناد در سه بازۀ زمانی و برحسب ابعاد امنیت غذایی استخراج و دسته‌‌بندی شد (نک. جدول 5).
جدول 5. استخراج مضامین اصلی و فرعی متن اسناد (قوانین و سیاست‌‌ها)
بازۀ زمانی مضامین فرعی مضامین اصلی ابعاد امنیت غذایی
1370ـ1380 - ایجاد رشد اقتصادی در جهت افزایش تولید سرانه و اشتغال مولد
- افزایش صادرات در بخش کشاورزی
- تنظیم بازار محصولات کشاورزی و حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌‌کنندگان 
- رشد و توسعۀ پایدار اقتصادی با محوریت بخش کشاورزی از طریق تأکید بیشتر بر نقاط قوت درونی اقتصاد کشور و ایجاد سازِکارهای مناسب برای تقویت بنیه‌‌های داخلی
- ایجاد تنوع در فرصت‌‌های اشتغال و تأمین درآمد بخش‌‌های غیرکشاورزی در محیط روستایی توسعۀ اقتصاد کشاورزی و غیرکشاورزی تولید
(موجودی)
 
-تدوین استانداردها و اِعمال آن در سلامت مواد غذایی و خدمات سلامت در سطح ملیالگوی غذایی سالم و مطلوب
-اصلاح الگوی کشت و به‌کارگیری شیوه‌های آبیاری کارآمدتر، ایجاد سامانه‌های بهینۀ تأمین و توزیع آب شرب و بهینه‌سازی تخصیص و مصرف آب
- تأمین امنیت غذایی کشور با تکیه بر تولید  داخلی و خودکفایی در تولید محصولات اساسی کشاورزی 
- نظارت کامل بر کیفیت کالاهای تولیدی و رعایت استانداردها
- حمایت از تولیدکنندگان بخش کشاوزی برای تأمین کالاهای اساسی
- حمایت از تولیدات داخلی کشاورزی و دامی 
- خودکفایی در تأمین مواد غذایی و فرآورده‌‌های دامی مورد نیاز کشور
- تشکیل تعاونی‌‌های کشاورزی و تسهیل کاربرد فناوری مناسب و کاهش هزینه‌‌ها و استفادۀ بهینه از عوامل تولید 
- فراهم آوردن موجبات توسعۀ پایدار کشاورزی و منابع طبیعی و افزایش کمّی و ‌کیفی محصولات کشاورزی در جهت تأمین امنیت غذایی
-‌حمایت از تولیدکنندگان داخلی بخش کشاورزی از طریق خرید بموقع تولیدات داخلی و جلوگیری از توزیع بی‌موقع محصولات وارداتی کشاورزی و تنظیم بازاربه‌کارگیری فناوری، قوانین، سایر پتانسیل‌‌ها در جهت ارتقای سطح تولید
-تأمین حداقل نیازهای حیاتی و در صورت امکان تأمین آن‌ها در حد کفایت توجه به نیازهای پایه
-تجهیز و تقویت مراکز دهستان و روستاهای مرکزی و شهرها به منظور تسهیل خدمت‌‌رسانی به مناطق روستایی و ایجاد زمینه‌‌های مناسب جهت استقرار فعالیت‌‌های غیرکشاورزی ایجاد و ارتقای مراکز خدماتتوزیع
(دسترسی)
 
-سازمان‌دهی فضایی و توزیع جغرافیایی جمعیت و فعالیت‌ها متناسب با مزیت‌های نسبی هر منطقه توزیع متناسب جمعیت و فعالیت
-افزایش سطح آگاهی و مهارت کشاورزانآگاهی‌‌بخشیمصرف
 
-ارائۀ الگوهای مطلوب در زمینۀ مصرف انرژی، غذا و اشاعۀ فرهنگ استفاده از تولیدات داخلی و مبارزه با اسراف و گسترش و ترویج فرهنگ کار و تولید و ساده‌‌زیستی متناسب با امکانات و شئون جامعۀ اسلامی  
- گسترش فرهنگ قناعت و ساده‌‌زیستی و مبارزه با تجمل‌‌گرایی و اسراف 
- ارائۀ الگوهای مصرفی قابل قبول و مطابق امکانات و شئونات جامعۀ اسلامی، شناسایی، آموزش و ترویج نحوۀ نگهداری و مصرف صحیح کالا و خدمات
- تعیین و اصلاح الگوی مصرف در جهت تأمین نیازهای انسان
-آموزش همگانی الگوی مطلوب مصرف و مقابله با ترویج فرهنگ مصرف‌گراییالگوی مصرف بهینه
1380ـ1390 - خودکفایی در تولید محصولات اساسی کشاورزی، تأمین امنیت غذایی، اقتصادی کردن تولید و توسعۀ صادرات محصولات کشاورزی، ارتقای رشد ارزش‌افزودۀ بخش کشاورزی
- حمایت از گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی جهت افزایش دوبرابری محصولات تولیدی
- حمایت از تعاونی‌‌های تولید کشاورزی 
- افزایش کمّی و کیفی محصولات کشاورزی و آبزیان با هدف تأمین امنیت غذایی و توسعۀ صادرات و با اولویت دانه‌‌های روغنی و زیتون و محصولات باغی
- نوسازی و توسعۀ باغات
- افزایش تولید مواد پروتئینی دام و آبزیان در راستای اصلاح ساختار تغذیه به‌کارگیری فناوری، قوانین، و سایر پتانسیل‌‌ها در جهت ارتقای سطح تولید تولید
(موجودی)
-ارتقای فرهنگ و آگاهی‌‌های تغذیه‌‌ای و ارائۀ آموزش‌‌های لازم به منظور ترویج سبد غذایی مطلوب
- تهیه و اجرای برنامه‌‌های آموزشی لازم به منظور ارتقای فرهنگ و سواد تغذیه‌‌ای جامعه آگاهی‌‌بخشی مصرف
(دسترسی)
 
-تهیه و اجرای برنامه‌‌های ایمنی غذا و کاهش ضایعات مواد غذایی
- تأمین غذای سالم و کافی در راستای سبد غذایی مطلوب و تضمین خدمات بهداشتی، درمانی و توان‌بخشی رایگان و تأمین مسکن ارزان‌قیمت، حصول اطمینان از استقرار جمعیت 
- تعیین سبد غذایی مطلوب 
-تخصیص منابع اعتباری، تسهیلات بانکی و یارانه‌‌ای لازم برای تولید، تأمین، توزیع و مصرف مواد غذایی در جهت دستیابی به سبد مطلوب غذاییالگوی غذایی سالم و مطلوب
-تلاش در جهت تحقق عدالت اجتماعی و ایجاد فرصت‌های برابر و ارتقای سطح شاخص‌هایی از قبیل آموزش، سلامت، تأمین غذا، افزایش درآمد سرانه و مبارزه با فساد
- اختصاص منابع لازم برای تدارک و ترویج غذای سالم در قالب میان‌وعدۀ غذایی دانش‌‌آموزان و همچنین کمک غذایی به قشرهای نیازمند
- یارانۀ کالاهای اساسی اعطایی به نیازمندان، روستاییان و ساکنان مناطق کمترتوسعه‌‌یافته
-پرداخت یارانه به منظور تأمین سبد غذایی مطلوب‌حمایت از مصرف‌‌کنندگان
- توانمندسازی و مشارکت محلی براساس الگوی نیازهای اساسی توسعه و تشخیص نیاز توسط جوامع محلی و جلب مشارکت‌‌های عمومیمشارکت عمومی و محلیحکمروایی امنیت غذایی
1390ـ1400 - اعلام فهرست مواد و فرآورده‌‌های غذایی سالم و ایمن و سبد غذایی مطلوب برای گروه‌‌های سنی مختلف توسط وزارت بهداشت الگوی غذایی سالم و مطلوب تولید
(موجودی)
-حفظ ظرفیت تولید و نیل به خودکفایی در تولید محصولات اساسی کشاورزی و دامی
- ارتقای بازده آبیاری و شاخص بهره‌‌وری مصرف آب در بخش کشاورزی و افزایش تولید محصول
- حمایت مالی از توسعۀ کشتارگاه‌‌های صنعتی و بهبود کشتارگاه‌‌های سنتی و نیمه‌‌صنعتی توسط بخش غیردولتی به منظور ارتقای شاخص بهداشت کشتار انواع دام
- توسعۀ کشاورزی در جهت نیل به خودکفایی
- افزایش تولید محصولات راهبردی
- سرمایه‌‌گذاری مورد نیاز جهت انجام امور تحقیقاتی و نظام نوین ترویج و انتقال فناوری، تقویت شرکت‌‌های دانش‌بنیان، استقرار مدیریت دانش و تجهیز مراکز جهاد کشاورزی
- توسعۀ کشت محصولات سالم و محصولات زیستی (ارگانیک)، اِعمال استانداردهای ملی کنترل کیفی تولیدات
- مقابله با بحران کم‌‌آبی، رهاسازی حقابه‌‌های زیست‌‌محیطی برای پایداری سرزمین، پایداری و افزایش تولید در بخش کشاورزی، تعادل‌‌بخشی به سفره‌‌های زیرزمینی
- افزایش عملکرد در واحد سطح و بهره‌‌وری در تولیدات کشاورزی با اولویت محصولات دارای مزیت نسبی و ارزش صادراتی بالا و ارقام با نیاز آبی کمتر و سازگار با شوری
- توسعۀ روش‌‌های آبیاری نوین، اجرای عملیات آب و خاک 
- تأمین امنیت غذا و درمان و ایجاد ذخایر راهبردی با تأکید بر افزایش کمّی و کیفی تولید
- طراحی و اجرای الگوی کشت با تأکید بر محصولات راهبردی و ارتقای بهره‌‌وری آب
- تکیه بر تولید منابع داخلی و نیل به خودکفایی در محصولات اساسی، ارتقای سطح سلامت مواد غذایی تا استاندارد جهانی  
- اصلاح ساختار و نظام بهره‌‌برداری بخش کشاورزی 
- نوسازی نظام تولید کشاورزی برمبنای دانش نوین و بومی‌‌سازی فناوری‌‌های روز به‌کارگیری دانش، فناوری، قوانین، پتانسیل‌‌ها در جهت ارتقای سطح تولید تولید
(موجودی)
-بومی‌سازی سبد غذایی مطلوب 
- تأمین حق مردم در بهره‌‌مندی عادلانه از سبد غذایی و آشامیدنی مطلوب و کافی
- بهبود کیفیت مواد و فرآورده‌‌های غذایی الگوی غذایی سالم و مطلوب مصرف
 
-مدیریت مصرف با تأکید بر اجرای سیاست‌‌های کلی اصلاح الگوی مصرف و ترویج مصرف کالاهای داخلی همراه با برنامه‌‌ریزی برای ارتقای کیفیت و رقابت‌‌پذیری در تولید
-اصلاح و بهینه‌سازی الگوی مصرف و حمایت مؤثر از تولید و صادرات در محصولات دارای مزیت‌های نسبی و ایجاد مزیت‌های جدیدالگوی مصرف بهینه
-طرح جامع ارتقای فرهنگ و سواد تغذیه‌‌ای
-ارتقای سطح فرهنگ و سواد تغذیه‌‌ای از طریق تقویت و توسعۀ برنامه‌‌های هدفمند آموزش تغذیه در رسانه‌‌های عمومی، آموزش‌وپرورش و آموزش عالیآگاهی‌‌بخشی
-یکپارچگی سیاست‌‌گذاری، تولید و برنامه‌‌ریزی برای امنیت غذا و تغذیه و تأمین ایمنی غذا
- سازمان‌دهی سیستم نظارت بر واردات، مراکز تولید، تهیه، نگهداری، توزیع و حمل‌ونقل مواد خـوراکی و آشامیدنی
- نظارت بر روند پایش و کنترل قیمت مواد غذایی اساسی مدیریت مطلوب نظام غذایی از طریق قوانین کارآمد و شفاف حکمروایی امنیت غذایی
 
بررسی و مقایسۀ ابعاد امنیت غذایی با درخت مضامین حاصل از تحلیل مضمون متن بیانات و اسناد، محوریت و نحوۀ تأکید هریک از آن‌ها را مشخص می‌‌کند. بر این اساس، محوریت بیانات در حوزۀ تولید و حکمروایی است و در متن اسناد، هر چهار بُعد امنیت غذایی مشاهده می‌شود. در مضامین به‌دست‌آمده در بُعد تولید، بهره‌‌گیری از دانش و فناوری روز به‌‌ویژه دانش هسته‌‌ای و همچنین رونق و توسعۀ اقتصاد کشاورزی وجه اشتراک بیانات و اسناد است؛ این به معنای اهمیت این موضوع و همچنین تحقق نسبی بیانات در حوزۀ عملیاتی در قالب قوانین و سیاست‌‌های مصوب کشور است. بُعد دیگری که همواره در متن بیانات بر آن تأکید شده، حکمروایی است که در قالب مضامینی همچون کار جهادی، مشارکت و برقراری عدالت مطرح شده ‌‌است. لذا در دو بُعد تولید و حکمروایی، بین بیانات و اسناد مطابقت وجود دارد. البته این مطابقت از دو جهت است. نخست این است که حوزۀ تولید و حکمروایی با توجه به شرایط بومی کشور در زمینۀ کشاورزی و تأمین مواد غذایی بیش از سایر حوزه‌‌ها با چالش و مسئله مواجه است؛ به همین دلیل در بیانات و اسناد مکرر بر آن تأکید و به آن همواره توجه شده است. دوم این است که با وجود تأکید و توصیه به پایبندی به فراهم آوردن شرایط مطلوب امنیت غذایی در کشور در دو حوزۀ تولید و حکمروایی، همچنان مسئله حل نشده ‌و باید قوانین، مقررات و سیاست‌‌های کارآمد و به‌‌روز اتخاذ شود.  
شکل 1. تطبیق‌‌پذیری مضامین مستخرج از بیانات و اسناد براساس ابعاد امنیت غذایی
 
 
مضامین مستخرج از متن بیانات و اسناد در سه بازۀ زمانی نیز بررسی و مقایسه شد. بر این اساس، بُعد تولید در هر سه بازۀ زمانی، هم در بیانات و هم در متن اسناد مطرح شده ‌‌است. بُعد دسترسی و مصرف صرفاً در اسناد مشاهده شد. در نهایت آخرین بُعد امنیت غذایی، یعنی حکمروایی، در دهۀ اخیر در اسناد مشاهده و در بیانات کمتر مطرح شده ‌‌است. این تغییر و تحول در نحوۀ تمرکز و توجه به ابعاد امنیت غذایی، به‌ویژه در یک دهۀ اخیر، نشان‌دهندۀ اهمیت بُعد تولید به‌خصوص رسیدن به سطح خودکفایی و رشد و ارتقای اقتصاد کشاورزی است. همچنین توجه اسناد به بُعد حکمروایی بیانگر آن است که متناسب با بیانات و توصیه‌‌ها به‌ویژه در زمینۀ تولید که همواره مورد تأکید رهبری است، لازم است از اصول حکمروایی خوب در راستای تولید مطلوب و در نهایت تحقق امنیت غذایی بهره برد. 
جدول 6. مقایسۀ ابعاد مورد توجه امنیت غذایی در متن بیانات و اسناد برحسب بازۀ زمانی
بازۀ زمانی موجودی (تولید) دسترسی (توزیع) مصرف حکمروایی
بیاناتاسنادبیاناتاسنادبیاناتاسنادبیاناتاسناد
1390-1400 * * * *
1380-1390*****
1370-1380*****
 
6. نتیجه‌‌  
پژوهش حاضر، پژوهشی کیفی و از نوع آمیخته است که با هدف تبیینِ تطبیق‌پذیری مضامین مستخرج از بیانات و اسناد در حوزۀ امنیت غذایی، و کاربست آن‌ها در اتخاذ سیاست‌‌ها و وضع قوانین در جهت محقق ‌شدن امنیت غذایی انجام شد. براین اساس، نخست تحلیل مضمون بیانات رهبری در حوزۀ امنیت غذایی از سال 1371 تا 1401 انجام شد. مضامین مستخرج از تحلیل مضمون بیانات محوریت مسئلۀ تولید و حکمروایی را بیان می‌‌کند. در گام بعدی پژوهش، تحلیل مضمون متن اسناد (قوانین و سیاست‌ها) صورت گرفت. مضامین مستخرج از تحلیل مضمون اسناد هر چهار بُعد امنیت غذایی را در بر می‌‌گیرد. وجه اشتراک مقایسۀ مضامین مستخرج در بازه‌‌های زمانی مختلف در اسناد و بیانات، ثبات توجه و تأکید بر بُعد تولید و مسئلۀ خودکفایی است. ازاین‌‌رو، براساس یافته‌‌های پژوهش، پرسش‌‌های پژوهش به شرح ذیل پاسخ داده ‌‌شد:  
1. مضامین مستخرج از اسناد (قوانین و سیاست‌‌های مصوب) شامل هر چهار بُعد تولید، توزیع، مصرف و حکمروایی است. به عبارت دقیق‌‌تر، مضامین اسناد عبارت‌اند از: توسعۀ اقتصاد کشاورزی و غیرکشاورزی، الگوی غذایی سالم و مطلوب، به‌کارگیری فناوری، قوانین و سایر پتانسیل‌‌ها جهت ارتقای سطح تولید، ایجاد و ارتقای مراکز خدمات، توزیع متناسب جمعیت و فعالیت، حمایت از مصرف‌‌کنندگان، آگاهی‌‌بخشی و الگوی مصرف بهینه، مدیریت مطلوب از طریق قوانین کارآمد و شفاف و مشارکت عمومی و محلی. 
2.  محوریت مضامین مستخرج از بیانات رهبری دو بُعد تولید و حکمروایی است و این مضامین را شامل می‌‌شود: خودکفایی، رونق اقتصادی و اشتغال از طریق ارتقای کشاورزی و دامداری، ممانعت از واردات و ارتقای ذخایر، بهره‌‌گیری از دانش هسته‌‌ای و ارتقای دانش و نوآوری در جهت رونق کشاورزی، مدیریت و برنامه‌‌ریزی به همراه بهره‌‌گیری از علم و دانش متخصصان و کار جهادی (مشارکتی) و عدالت. 
3. جهت شناسایی تطبیق‌پذیری مضامین مستخرج از بیانات و اسناد در حوزۀ امنیت غذایی، و کاربست آن‌ها در اتخاذ سیاست‌‌ها و وضع قوانین در جهت محقق ‌شدن امنیت غذایی ، مقایسۀ تطبیقی صورت گرفت که نتیجۀ آن، وجه اشتراک مضامین بیانات و اسناد در محوریت تولید و حکمروایی و از سوی دیگر، برحسب بازۀ زمانی، عدم بهره‌‌گیری از توصیه‌‌های رهبری در قالب خودکفایی و تأکید بر محور تولید در متن اسناد است. لذا به جهت اهمیت مسئلۀ امنیت غذایی و تأکید مداوم رهبری بر فراهم شدن زمینه‌‌های تحقق آن، مضامین مستخرج در این پژوهش، با اصول حکمروایی خوب، که یکی از چارچوب‌‌های مطلوب برای تحقق امنیت غذایی است، مقایسه شد. در این ماتریس که شامل دو بخش است، مطابقت اصول حکمروایی خوب با هریک از مضامین استخراج‌شده بررسی شد. جهت افقی ماتریس نشان می‌دهد هریک از مضامین برپایۀ چند اصل از هفت اصل حکمروایی خوب است. طبق این بررسی، دو مضمون به‌کارگیری فناوری، قوانین و سایر پتانسیل‌‌ها جهت ارتقای سطح تولید و مدیریت مطلوب از طریق قوانین کارآمد و شفاف که مستخرج از اسناد است، دارای سه پایه از اصول حکمروایی است که بیشترین میزان در بین همۀ مضامین مستخرج از اسناد است. در مضامین مستخرج از بیانات، دو مضمون مدیریت و برنامه‌‌ریزی به همراه بهره‌‌گیری از علم و دانش متخصصان و کار جهادی (مشارکتی) و عدالت، دارای پنج پایه از اصول حکمروایی خوب است. نکتۀ حائز اهمیت در این بخش آن است که توجه متخصصان به دانش روز، وجه اشتراک هر دو بخش اسناد و بیانات است. جهت عمودی ماتریس نشان می‌‌دهد هریک از اصول حکمروایی خوب، در چه تعداد از مضامین مطرح شده ‌‌است. در بخش اسناد، اصل پاسخ‌گویی و در بخش بیانات، اصل کارایی و اثربخشی بیشترین مطابقت را با مضامین مستخرج دارد. لذا برای تشخیص وجه اشتراک اسناد و بیانات، مجموع امتیازها نشان می‌‌دهد به‌ ترتیب اصل پاسخ‌گویی، کارایی و اثربخشی و عدالت، مهم‌‌ترین اصول مطرح در تحقق امنیت غذایی برپایۀ حکمروایی خوب براساس اصول و توصیه‌‌های مطرح‌شده در بیانات رهبری است که باید در اتخاذ و وضع سیاست‌‌ها و قوانین مورد توجه قرار گیرد.
جدول 7. ماتریس مقایسۀ مضامین مستخرج از اسناد و بیانات با اصول حکمروایی خوب
پایۀ مضمون برابری پاسخ‌گویی قانون‌‌مداری مشارکت شفافیت مسئولیت‌‌پذیری کارایی و اثربخشی              اصول حکمروایی خوب نوع سند
یک اصل * توسعۀ اقتصاد کشاورزی و غیرکشاورزی
 
 
 
 
 
 اسناد (قوانین و سیاست‌ها) 
دو اصل*الگوی غذایی سالم و مطلوب
سه اصل***به‌کارگیری فناوری، قوانین و سایر پتانسیل‌‌ها جهت ارتقای سطح تولید
یک اصل*ایجاد و ارتقای مراکز خدمات
یک اصل*توزیع متناسب جمعیت و فعالیت
دو اصل**حمایت از مصرف‌‌کنندگان
دو اصل**آگاهی‌‌بخشی و الگوی مصرف بهینه
سه اصل***مدیریت مطلوب از طریق قوانین کارآمد و شفاف
دو اصل**مشارکت عمومی و محلی
-3521213مجموع مطابقت اصول و مضامین
چهار اصل****خودکفایی، رونق اقتصادی و اشتغال از طریق ارتقاء کشاورزی و دامداری
 
 
 
بیانات رهبری
دو اصل**ممانعت از واردات و ارتقای ذخایر
دو اصل**بهره‌‌گیری از دانش هسته‌‌ای و ارتقای دانش و نوآوری در جهت رونق کشاورزی
پنج اصل*****مدیریت و برنامه‌‌ریزی به همراه بهره‌‌گیری از علم و دانش متخصصان و کار جهادی (مشارکتی)
پنج اصل*****عدالت
-3332124مجموع مطابقت اصول و مضامین
-6853337مجموع امتیاز (اسناد و بیانات)
 
ملاحظات اخلاقی
حامی مالی: این مقاله حامی مالی ندارد.
مشارکت نویسندگان: تمام نویسندگان در آماده‌سازی این مقاله مشارکت کرده‌اند.
تعارض منافع: بنا به اظهار نویسندگان، در این مقاله هیچ‌گونه تعارض منافعی وجود ندارد.
تعهد کپی‌رایت: طبق تعهد نویسندگان، حق کپی‌رایت (CC) رعایت شده است. 

 

References
Abdollahi, Z. et al. (2022). Strategies and Actions to Promote Food and Nutrition Security. Iran J Cult Health Promot, 6(3), 432-442. Retrieved from https://ijhp.ir/article-1-610-fa.html. (in Persian)
Adjapong, F. K. (2021). Linking Food Security Governance and Changing Food Security Priorities: A Case Study of the Northern Region of Ghana. Master of Arts (MA), Ohio University, Geography (Arts and Sciences). Retrieved from http://orcid.org/0000-0001-9486-4819.
Azizi, V., Mehregan, N., & Yavari, G. R. (2016). The Impact of Supportive Policies and Targeted Subsidies on Urban Households’ Food Security Index in Iran. JPBUD. 21(2), 95-116. Retrieved from https://jpbud.ir/browse.php?a_id=1235&sid=1&slc_lang=fa. (in Persian)
Bezu, D. C. (2018). A review of factors affecting food security situation of Ethiopia: From the perspectives of FAD, Economic and Political Economy Theories.  International Journal of Agriculture Innovations and Research, 6(6), 2319-2473. Retrieved from   https://ijair.org/administrator/components/com_jresearch/files/publications/IJAIR_2769_FINAL.pdf.
Burchi, F., & De Muro, P. (2016). From food availability to nutritional capabilities: Advancing food security analysis. Food Policy, 60, 10-19. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2015.03.008.
Chizari, A., Hosseini, S. S., & Hosseini, F. (2022). The Impact of Foreign Exchange and Trade Policies on Food Security. Agricultural Economics, 16(2), 103-118. Retrieved from https://www.iranianjae.ir/article_254309.html. (in Persian)
Eskandari Shahraki, Z., Mohammadi Yeghaneh, B., Einalia, J., & Charaghi, M. (2022). Exploring the effects of sustainable tourism on the food security of rural household’s Case study: Tourist target villages of the township Ardal. Geographical Planning of Space, 12(1), 35-49. Retrieved from http://gps.gu.ac.ir/article_152652.html. (in Persian)
FAO. (2011). Good Food Security Governance: The Crucial Premise to the Twin-Track Approach. Background paper. ESA Workshop, FAO, Rome. Retrieved from https://www.fao.org/fileadmin/templates/righttofood/documents/other_documents/2011_good_food_security_gov/FoodSecurityGovernanceWorkshop_backgroundpaper.pdf.
Fleck, S. (2018). Import quality research (Translated from English to Persian by H. Jalili; 10th ed.). Tehran: Ney. (in Persian) 
Gholipour, Y., Ahadnejad, M., & Meshkini, A. (2022). The Analysis of Iran's Development Policies and Programs with Emphasis on Sustainable Urban Food Security. Geography and Environmental Sustainability, 12(4), 119-138. Retrieved from https://ges.razi.ac.ir/article_2191.html. (in Persian)
Haghighian Roudsari, A., Ajami, M., Davoodi, H., & Mohammadi-Nasrabadi, F. (2019). A Review of Evidence-Informed Policy Making in Sustainable Healthy Food and Nutrition Systems. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences, 29(180), 152-164. Retrieved from http://jmums.mazums.ac.ir/article-1-13742-fa.html. (in Persian).
Hashemi, A., & Ghasemi, Y. (2020). Doing a Research by Thematic Analysis: A Practical, Step-by-Step Guide for Learning and Teaching (Case Study: Music usage of M. A. Students at Ilam University). A Scientific Journal of Ilam Culture, 20(64-65), 7-33. Retrieved from https://www.farhangeilam.ir/article_106790.html. (in Persian)
Hosseini, S. S., Pakravan Charvadeh, M. R., & Salami, H. (2016). The Effect of Subsidy Reform Program on Food Security in Iran. Iranian Journal of Economic Research, 21(67), 53-82. Retrieved from https://ijer.atu.ac.ir/article_7236.html. (in Persian)
Jamali, M, Mostafa, Z., & Hashemi, S. A (2015). Historical Background of Global Population Control Program. Tārīkh-I Pizishkī, 6(20), 161-191. Retrieved from https://journals.sbmu.ac.ir/mh/article/view/10914. (in Persian)
Kavand, R., KhajeSarvi, G., & Samim, R. (2018). Analysis of Students’ Subjective Trends on Western Civilization: A Case Study of the Students of the State Universities in Tehran. Journal of Iranian Cultural Research, 11(2), 79-103. Retrieved from https://www.jicr.ir/article_366.html. (in Persian)
Keykha, A., & Towfighi, J. (2021). Redefining the Role of Faculty Members in Higher Education Policy: A Qualitative Study Using Thematic Analysis. Iranian Journal of Public Policy, 7(3), 55-76. Retrieved from https://jppolicy.ut.ac.ir/article_83368.html. (in Persian)
Long, M. A., Gonçalves, L., Stretesky, P. B., & Defeyter, M. A. (2020). Food insecurity in advanced capitalist nations: A review. Sustainability, 12(9), 3654. http://doi.org/10.3390/su12093654.
Muzerengi, T., Khalema, E. N., & Zivenge, E. (2021). The synergistic relationship between Amartya Sen entitlement theory and the systems theory in developing a food security implementation model in Matabeleland South Province, Zimbabwe. Jàmbá: Journal of Disaster Risk Studies, 13(1), 1-7. http://doi.org/10.4102/jamba.v13i1.965.
Rafiei, S., Salehinia, M., & Motalebi, G. (2020). Applying Thematic Analysis to Identify the Experienced Meaning during Routine Movement through Built Environments. Journal of Iranian Architecture & Urbanism (JIAU), 10(2), 85-98. Retrieved from https://www.isau.ir/article_91473.html. (in Persian) 
Rezaeipasha, S., Sharififar, F., Sharepour, M., & Kia, A. (2021). Thematic analysis of 2020 Tokyo Olympics' news with emphasis on gender (Case study: Shargh newspaper). SCDS, 9(4), 33-58. Retrieved from https://journals.sabz.ac.ir/scds/article-1-1394-fa.html. (in Persian)
Shamah-Levy, T., Mundo-Rosas, V., Flores-De la Vega, M. M., & Luiselli-Fernandez, C. (2017). Food security governance in Mexico: How can it be improved?. Global Food Security, 14, 73-78. https://doi.org/10.1016/j.gfs.2017.05.004.
Stecyk, K. (2018). Good governance of food security in Nunavut. Journal of Food Research (JFR), 7(4), 7-22. https://doi.org/10.5539/jfr.v7n4p7.
Zerbian, T., & de Luis Romero, E. (2021). The role of cities in good governance for food security: lessons from Madrid’s urban food strategy. Territory, Politics, Governance, 11(4), 794-812. https://doi.org/10.1080/21622671.2021.1873174.
Quarterly Journal of The Macro and Strategic Policies
Volume 12, Issue 46
Summer 2024
Pages 210-232

  • Receive Date 04 June 2023
  • Revise Date 01 August 2023
  • Accept Date 09 September 2023