پژوهشکده تحقیقات راهبردی دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام سیاست‌های راهبردی و کلان 2345-2544 14 54 2026 07 23 Analysis of women's higher education indicators in Iran between 1996 and 2016 and its comparison with the goals of development programs تحلیل شاخص‌های آموزش عالی زنان در ایران بین سال‌های 1375 تا 1395 و مقایسه آن با اهداف برنامه‌های توسعه 250619 10.30507/jmsp.2026.566466.2875 FA اصغر میرفردی دانشیار جامعه‌شناسی، بخش جامعه‌شناسی و برنامه ریزی اجتماعی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-1219-4485 حسن حقی چچکلو دانش‌آموخته کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی توسعه منطقه‌ای، بخش جامعه‌شناسی و برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم 0009-0004-6887-6938 میلاد وحیدی دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. 0009-0002-8853-5271 Journal Article 2025 12 15 This study aimed to evaluate the policy gap in the development programs of the Islamic Republic of Iran and the situation of women's higher education in realizing fair opportunities for women's higher education between 1996 and 2016. Using a quantitative approach and secondary analysis method, an analysis of existing statistics and documents was conducted. The findings showed that although the presence of women in higher education has grown significantly, the policy gap and lack of operational mechanisms have hindered the realization of gender justice in higher education and employment. Although the first to third programs generally focused on the need to expand higher education and increase citizen participation, the share of women among students and graduates increased significantly in 1996 and 2016, but experienced a slight decrease in 2006. In general, in development programs, women's education and employment policies, due to their holistic approach, did not have specific operational mechanisms regarding gender justice. Such a situation led to a kind of quantitative growth without considering gender justice in academic majors, educational levels and the employment market, especially in the composition of university faculty members. Therefore, in order for women to play a real role in the higher education system and community development and achieve gender justice, Also, the analysis of prospective scenarios shows that achieving sustainable gender equity requires a transition from merely quantitative development of higher education. it is necessary to rethink the structures and policies of education and employment to strengthen the developmental role of women. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی شکاف سیاستی برنامه‌های توسعه جمهوری اسلامی ایران و وضعیت آموزش عالی زنان در تحقق فرصت‌های عادلانه آموزش عالی زنان بین سال‌های 1375 تا 1395 بود. این پژوهش با رویکرد کمی و روش تحلیل ثانویه به تحلیل آمارها و اسناد موجود پرداخت. یافته‌ها نشان داد که اگرچه حضور زنان در آموزش عالی رشد چشمگیری داشته، اما خلأ سیاستی و سازوکارهای عملیاتی مانع تحقق عدالت جنسیتی در آموزش عالی و اشتغال شد. اگرچه، برنامه‌های اول تا سوم به‌صورت عام به‌ضرورت گسترش آموزش عالی و افزایش مشارکت شهروندان توجه داشتند، سهم زنان از دانشجویان و دانش‌آموختگان در سال‌های 1375 و 1395، افزایش قابل‌توجهی داشت ولی در سال 1385 با کمی کاهش روبرو شد. درمجموع، در برنامه‌های توسعه‌ای، سیاست‌های آموزش و اشتغال زنان، بدلیل رویکرد کلی‌گرایانه از سازوکارهای عملیاتی معینی برای عدالت جنسیتی برخوردار نبود. چنین وضعیتی، منجر به گونه‌ای رشد کمی بدون توجه به عدالت جنسیتی در رشته‌های تحصیلی، مقاطع تحصیلی و بازار اشتغال به ویژه در ترکیب اعضاء هیأت علمی دانشگاه‌ها شد. همچنین، تحلیل سناریوهای آینده‌پژوهانه بیانگر آن است که تحقق عدالت جنسیتی پایدار، مستلزم گذار از توسعه کمّی محور آموزش عالی است. از این رو، برای ایفای نقش واقعی زنان در نظام آموزش عالی و توسعه جامعه و دستیابی به عدالت جنسیتی، بازاندیشی در ساختارها و سیاست‌های آموزش و اشتغال، برای تقویت نقش توسعه‌ای زنان، ضرورت دارد.