پژوهشکده تحقیقات راهبردی دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام سیاست‌های راهبردی و کلان 2345-2544 14 54 2026 07 23 Calculation of intra-industry trade by commodity groups and its impact on environmental pollutants using panel data methods: A case study of ECO countries محاسبه تجارت درون صنعت بر حسب گروه‌های کالایی و تاثیر آن بر آلاینده‌های محیط‌زیستی با استفاده از روش داده‌های تابلویی: مطالعه موردی کشورهای اکو 247123 10.30507/jmsp.2026.567725.2878 FA زریر نگین تاجی استادیار دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی (نویسنده مسئول) و رییس مرکز مطالعات اقتصادی و سیاسی دانشگاه شهید بهشتی 0000-0003-2937-3495 هانیه عبدالعلی زاده کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشگاه شهید بهشتی 0000-0003-2937-3495 Journal Article 2025 12 21 Among various trade patterns, intra-industry trade has received special attention from countries due to its specific effects on environmental quality. Given the importance of this issue, this study attempts, first, to calculate the intra-industry trade index for 21 sectors and 98 commodity codes during the period 2000-2023 in the Economic Cooperation Organization (ECO) countries. The data used was obtained from the World Bank database. The study also tries to examine the effect of this index on carbon dioxide emissions in these countries using the panel data method. The results show that the index for Iran has experienced relatively high fluctuations, with a downward trend ranging between 0.10 and 0.0.35. However, the average of this index for Iran has been higher compared to the average of other ECO countries. The model estimation results indicate that intra-industry trade, per capita gross national product, urbanization rate, and energy intensity have a direct and significant impact on carbon dioxide emissions among these countries. Considering the importance of the trade sector, which has always been at the top of every country's strategic economic policies, it is suggested that Iran, in expanding intra-industry trade with ECO countries, review the types of goods it imports and exports as well as its environmental regulations, manage the urbanization rate, and, by using appropriate technology, reduce its energy intensity. در میان الگوهای گوناگون تجارت، تجارت درون صنعت مورد توجه ویژه کشورها قرار گرفته که اثرات مشخصی بر کیفیت محیطزیست دارد. با توجه به اهمیت این موضوع، این مطالعه تلاش کرده تا ابتدا، شاخص تجارت درون صنعت را برای 21 بخش و 98 کد کالایی طی دوره 2000-2023 در کشورهای سازمان همکاری اقتصادی (اکو) محاسبه نماید. داده‌های مورد استفاده از پایگاه بانک جهانی بدست آمده است. همچنین تلاش شده تا اثر این شاخص بر روی انتشار دی اکسید کربن در کشورهای مذکور به کمک روش داده‌های ترکیبی مورد بررسی قرار گیرد. نتایج شان داده که شاخص مذکور برای ایران نوسان نسبتأ بالایی داشته، روند آن نزولی و بین 35/0 و 10/0 در نوسان بوده است. البته میانگین این شاخص برای ایران در مقایسه با میانگین سایر کشورهای اکو بالاتر بوده است. نتایج برآورد مدل نشان داده که تجارت درون صنعت، تولید ناخالص ملی سرانه، نسبت شهرنشینی و شدت انرژی تاثیری مستقیم و معنی‌داری بر انتشار دی‌اکسید کربن در بین کشورهای مذکور دارد. با توجه به اهمیت بخش تجارت که همواره از در صدر سیاستهای راهبردی اقتصاد هر کشوری است، پیشنهاد می‌گردد که ایران در گسترش تجارت درون صنعت خود با کشورهای اکو، بازنگری‌های لازم را در نوع کالاهایی وارداتی و صادراتی و همچنین قوانین محیط‌زیست خود انجام دهد، نسبت شهر نشینی را مدیریت کرده و با بکارگیری تکنولوژی مناسب، شدت انرژی را کاهش دهد.